ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Salı günü yaptığı açıklamada, yapay zeka (YZ) alanında Çin'in Amerika Birleşik Devletleri'ni geride bırakmasının, bu teknolojinin beraberinde getirdiği en büyük risk olduğunu belirtti. Bessent, New York Ekonomi Kulübü'nde düzenlenen bir etkinlikte yaptığı konuşmada, güvenlik endişeleri ve iş kaybı korkularının ikinci planda kaldığını vurguladı: “YZ’nin en büyük riski, Çin’in bizden öne geçmesidir.” Bu sözler, Washington ile Pekin arasında giderek kızışan teknoloji rekabetinde yeni bir cephe açtı.
Teknoloji rekabetinde yeni safha: Yapay zeka yarışı
Bessent'in bu çıkışı, ABD yönetiminin son dönemde YZ alanındaki Çin ilerlemesine yönelik artan kaygılarını yansıtıyor. Özellikle Çinli teknoloji devlerinin ve araştırma kurumlarının YZ patentleri, akademik yayınlar ve ticari uygulamalar konusunda hızla mesafe kat etmesi, Washington'da alarm zillerini çaldırıyor. Son aylarda ABD, yarı iletken ihracatına yönelik kısıtlamaları sıkılaştırmış, Nvidia ve AMD gibi firmaların Çin'e gelişmiş çip satışlarını engellemişti. Ancak Bessent'in vurguladığı gibi, bu önlemler tek başına yeterli görülmüyor. Hazine Bakanı, konuşmasında “Çin, yapay zekayı sadece ekonomik büyüme için değil, aynı zamanda askeri ve istihbarat alanlarında da kullanıyor. Bizim geri kalmamız, küresel güç dengesinde telafisi mümkü olmayan sonuçlar doğurabilir” ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, Bessent'in bu sözleriyle ABD Kongresi'ndeki YZ yatırımlarını artırma çabalarına destek aradığını düşünüyor. Geçtiğimiz haftalarda Beyaz Saray, Ulusal Yapay Zeka Araştırma Kaynağı (NAIRR) pilot programı için ek fon talep etmiş, ancak Kongre'deki bütçe tartışmaları nedeniyle bu girişim şimdilik askıda kalmıştı. Bessent'in “risk” vurgusu, hem savunma hem de sivil alanda YZ'ye ayrılan kaynakların artırılması için bir çağrı niteliği taşıyor.
Küresel boyut: YZ'nin jeopolitiği
Çin-ABD rekabeti, yapay zekayı 21. yüzyılın en stratejik teknolojisi haline getirdi. Her iki ülke de YZ'yi ekonomik büyüme, ulusal güvenlik ve küresel etki için kritik bir araç olarak görüyor. Bessent'in açıklaması, bu alandaki yarışın sadece teknolojik bir üstünlük mücadelesi olmadığını, aynı zamanda ekonomik ve askeri hegemonya savaşı olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle otonom silah sistemleri, siber güvenlik ve veri analitiği gibi alanlarda YZ'nin kullanımı, iki ülke arasındaki güven bunalımını derinleştiriyor.
Avrupa Birliği, kendi YZ stratejisini geliştirmeye çalışırken, ABD-Çin arasındaki bu rekabetin ortasında kalmış durumda. Bir yandan ABD'nin yaptırım politikalarına uyum sağlamaya çalışırken, diğer yandan Çin pazarına erişimini kaybetmek istemiyor. Bu durum, küresel tedarik zincirlerinde ve teknoloji standartlarında bölünmeye yol açıyor. Bessent'in endişeleri, aslında bu bölünmenin daha da derinleşeceğine işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka alanında kendi milli stratejisini oluşturma çabasında olan bir ülke olarak, ABD-Çin rekabetinden doğrudan etkilenmektedir. Bu yarışta Türkiye'nin konumu, hem Batı ittifakı içindeki bağları hem de Çin ile geliştirdiği ekonomik ilişkiler nedeniyle hassastır. ABD'nin YZ ihracatına getirdiği kısıtlamalar, Türkiye'nin yüksek teknolojiye erişimini kısıtlarken, Çin ile teknoloji transferi anlaşmaları da Ankara'ya stratejik bir seçenek sunmaktadır. Ancak, Bessent'in uyarısı, Türkiye'nin bu alanda kendi yeteneklerini geliştirmesinin ne kadar acil olduğunu bir kez daha hatırlatmaktadır. Aksi takdirde, küresel YZ ekosisteminde bağımlı bir konuma düşme riski bulunmaktadır. Sonuç olarak, Türkiye'nin hem ABD hem de Çin ile dengeli bir ilişki yürütürken, yerli YZ girişimlerini desteklemesi kritik önem taşımaktadır.
