ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), son yıllarda artan pist ihlali vakalarına karşı yapay zeka (AI) çözümlerine yöneliyor. FAA, teknoloji şirketi Palantir Technologies ile ortaklık kurarak, havaalanı güvenliğini artırmak ve pist ihlallerini önceden tespit edebilecek bir sistem geliştirmeyi hedefliyor. FAA yetkilileri, sistemin uzun vadede “öngörücü” hale gelmesini ve potansiyel riskleri oluşmadan önce tespit edebilmesini amaçladıklarını belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
ABD’de son aylarda birden fazla pist ihlali yaşandı. Ocak 2023’te New York’un John F. Kennedy Havalimanı’nda bir uçağın pistte başka bir uçağa tehlikeli şekilde yaklaşması, Şubat ayında Austin, Teksas’ta bir kargo uçağının iniş izni olmadan piste yaklaşması gibi olaylar, FAA’nın güvenlik önlemlerini sorgulamasına neden oldu. FAA Başkanı Billy Nolen, Kongre’ye yaptığı açıklamada “Pist güvenliği en önemli önceliğimiz” demişti.
Palantir, daha önce savunma ve istihbarat alanlarında kullanılan yazılımlarıyla biliniyor. Şirketin, FAA ile birlikte geliştireceği sistem, radar verileri, hava trafik kontrol kayıtları ve hava durumu bilgilerini gerçek zamanlı analiz ederek potansiyel ihlalleri uyarı sinyali olarak bildirecek. Sistemin test aşamasında olduğu ve 2024 yılında birkaç büyük havalimanında kullanılmaya başlanması planlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Pist ihlalleri, dünya genelinde havacılık otoritelerinin en önemli gündem maddelerinden biri. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) verilerine göre, yılda ortalama 50’den fazla ciddi pist ihlali vakası rapor ediliyor. Bu olayların çoğu, insan hatasından kaynaklanıyor. FAA’nın AI tabanlı çözümü, benzer teknolojilerin diğer ülkeler tarafından da benimsenmesine öncülük edebilir.
Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) da benzer çalışmalar yürütüyor. Ancak FAA’nın Palantir ile yaptığı ortaklık, özel sektör-kamu iş birliğine önemli bir örnek teşkil ediyor. Sistemin başarılı olması halinde, havalimanı operasyonlarında AI kullanımı yaygınlaşabilir. Uzun vadede, otonom hava trafik kontrol sistemlerinin önünü açması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, son yıllarda havalimanı altyapısını modernize ediyor; İstanbul Havalimanı dünyanın en büyüklerinden biri. FAA’nın AI tabanlı pist güvenliği uygulaması, Türkiye için de ilham verici olabilir. Türk hava sahasında artan trafik, benzer teknolojilerin Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) tarafından değerlendirilmesini gündeme getirebilir. Ayrıca, Türk savunma sanayindeki yapay zeka kabiliyetleri, bu alanda yerli çözümler geliştirilmesi için potansiyel taşıyor. Küresel havacılıkta güvenlik standartlarının yükselmesi, Türk havayolu şirketlerini de bu dönüşüme ayak uydurmaya zorlayacaktır.
