ABD Hava Kuvvetleri, Lockheed Martin tarafından üretilen JASSM (Joint Air-to-Surface Standoff Missile) ve LRASM (Long Range Anti-Ship Missile) seyir füzelerinin üretimini üç katına çıkarmayı planlıyor. Cuma günü yayımlanan bir niyet bildirimiyle duyurulan bu büyük ölçekli genişleme, önümüzdeki beş ila yedi yıl içinde 11.000'den fazla yeni füze satın alınmasını öngörüyor. Bu adım, Pentagon'un her iki silah sistemi için de hedef envanter hedeflerini dramatik şekilde yükselttiğini gösteriyor. Mevcut durumda JASSM ailesi, 9.000 civarında füze ile ABD envanterinde yer alırken, LRASM sayısı ise yaklaşık 1.300 seviyesinde bulunuyor. Yeni planla birlikte toplam füze sayısının 20.000'i aşması bekleniyor.
Gelişmenin Arka Planı: Endüstriyel Kapasite ve Stratejik İhtiyaç
ABD Hava Kuvvetleri'nin bu hamlesi, özellikle Çin'in Pasifik'teki artan askeri varlığına karşı caydırıcılığı artırma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. JASSM, düşman hava savunmasının menzilinin dışından atılabilen, 1.000 kilogramlık savaş başlığına sahip, düşük radar izli bir seyir füzesi. LRASM ise deniz hedeflerine karşı tasarlanmış, gemisavar versiyonu. Her iki füze de F-15E, F-16, F/A-18, B-1B, B-2 ve B-52 gibi platformlardan kullanılabiliyor.
Üretim kapasitesinin artırılması, Lockheed Martin'in Camden, Arkansas'taki tesislerinde yeni montaj hatları kurulmasını gerektirecek. Şirket, 2025 yılına kadar aylık üretimi 50'den 150 füzeye çıkarmayı hedefliyor. Bu genişleme, tedarik zinciri ve iş gücü yatırımlarını da beraberinde getirecek. Pentagon yetkilileri, bu ölçekte bir üretim artışının, mühimmat stoklarını hızla yenileme ve uzun vadeli çatışma senaryolarına hazırlıklı olma amacı taşıdığını belirtiyor.
JASSM-ER (Extended Range) varyantı 1.000 kilometreyi aşan menziliyle, düşman hava savunmasının derinliklerindeki hedefleri vurma kabiliyetine sahip. Ayrıca JASSM-XR adı verilen, 1.800 kilometre menzilli yeni bir versiyonun da geliştirilme aşamasında olduğu biliniyor. Bu füze ailesi, ABD'nin uzun menzilli hassas vuruş yeteneğinin omurgasını oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Pasifik'te Dengeler Değişiyor
Üretim artışı, ABD'nin Hint-Pasifik bölgesinde Çin'e karşı 'uzun menzilli hassas vuruş' kabiliyetini katlayarak artıracağı anlamına geliyor. Özellikle Tayvan çevresindeki gerilimler ve Güney Çin Denizi'ndeki ada anlaşmazlıkları, ABD'nin bu silahlara olan ihtiyacını körüklüyor. JASSM ve LRASM, hava kuvvetlerinin Çin hava savunmasını delme ve deniz hedeflerini vurma konusunda kilit rol oynayacak.
Bu gelişme ayrıca, ABD'nin Avrupalı müttefikleri için de önemli. JASSM halihazırda Polonya, Avustralya, Finlandiya ve Japonya tarafından satın alındı. Hollanda ve Almanya'nın da ilgisi bulunuyor. Üretim kapasitesindeki artış, müttefik ülkelere daha hızlı teslimat yapılmasını sağlayabilir. NATO'nun doğu kanadında Rusya'ya karşı caydırıcılık bağlamında da bu füzelerin önemi giderek artıyor.
Öte yandan, bu silahlanma yarışının küresel istikrar üzerinde olumsuz etkileri olabileceği yönünde uyarılar da mevcut. Uzun menzilli füzelerin yaygınlaşması, kriz anlarında tırmanma riskini artırabilir. Ayrıca, maliyet boyutu da dikkat çekiyor: Her bir JASSM füzesinin birim fiyatı yaklaşık 1,8 milyon dolar. 11.000 füzelik bir sipariş, toplamda 20 milyar doları aşan bir bütçe anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun füze savunma sistemlerinin önemli bir parçası olmakla birlikte, ABD'nin JASSM/LRASM üretimindeki bu devasa artış, küresel caydırıcılık dengelerini değiştirecek bir hamle olarak değerlendirilebilir. Türkiye'nin özellikle Doğu Akdeniz ve Ege'deki güvenlik çıkarları açısından, uzun menzilli hassas vuruş kabiliyetine sahip ülkelerin sayısındaki artış, bölgesel güç dengesini etkileyebilir. Ancak Türkiye'nin mevcut durumda bu füzeleri tedarik etme planı bulunmuyor; yerli olarak geliştirdiği SOM (Stand-off Missile) ve Atmaca gemisavar füzesi gibi sistemlerle benzer kabiliyetleri elde etmeye çalışıyor. ABD'nin bu hamlesi, Türkiye'nin kendi füze programlarını hızlandırması için bir teşvik oluşturabilir.
