ABD Hava Kuvvetleri, Çin'in artan askeri kapasitesine karşı koymak amacıyla en az 1850 kilometre (1000 deniz mili) menzile sahip yeni nesil uzun menzilli füzelerden oluşan bir aile geliştirmek istiyor. 'Uzun Menzilli Silah Programı' (Long Range Weapon Program) kapsamında hayata geçirilmesi planlanan bu füzeler, hem hava-hava hem de havadan karaya görevlerde kullanılmak üzere tasarlanıyor. Program, Pasifik bölgesinde olası bir çatışmada Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun hava ve deniz unsurlarını etkisiz hale getirmeyi hedefliyor. Yetkililere göre, mevcut füzelerin menzili Çin'in sahip olduğu gelişmiş hava savunma sistemleri karşısında yetersiz kalıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Teknolojik ve Stratejik Boyut
Pentagon'un 2025 bütçe teklifinde yer alan programa göre, yeni füzelerin 2030'ların başında hizmete girmesi öngörülüyor. Füze ailesi, havadan fırlatılan seyir füzeleri ve balistik füzeleri kapsayacak şekilde modüler bir tasarıma sahip olacak. Özellikle hipersonik seyir füzeleri ve gelişmiş ramjet motorlu mühimmatlar üzerinde duruluyor. Hava Kuvvetleri, bu füzelerin B-21 Raider gibi hayalet bombardıman uçaklarından, F-35 ve F-15EX gibi savaş uçaklarından ateşlenebilmesini istiyor. Programın toplam maliyetinin 2025-2029 arasında 5 milyar doları bulması bekleniyor. Analistlere göre, bu füze ailesi, ABD'nin hava üstünlüğü doktrininde köklü bir değişime işaret ediyor; zira menzil, artık angajman taktiklerinden ziyade, düşmanın savunma derinliğini aşmak için kilit bir faktör haline geliyor.
ABD'nin bu hamlesi, Çin'in 2022'de tanıttığı PL-17 gibi uzun menzilli hava-hava füzelerine ve 2000 kilometre menzilli YJ-21 gemi savar füzelerine bir yanıt olarak görülüyor. Uzmanlar, Pasifik'teki ada zinciri stratejisi bağlamında, bu füzelerin ABD'ye Çin'in A2/AD (anti-erisim alan inkarı) bölgelerinin dışından müdahale imkanı vereceğini belirtiyor. Ayrıca, füze ailesinin standart harp başlıklarının yanı sıra nükleer başlık taşıma kapasitesine de sahip olabileceği spekülasyonları yapılıyor. Ancak Pentagon, bu bilgiyi resmi olarak doğrulamadı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yeni Bir Silahlanma Yarışı mı?
ABD'nin bu adımı, Asya-Pasifik bölgesinde zaten tırmanmakta olan silahlanma yarışını daha da hızlandırabilir. Çin, son yıllarda hava savunma sistemlerini modernize ederken, aynı zamanda kendi uzun menzilli füzelerini geliştiriyor. Rusya da benzer bir rota izleyerek, Kinzhal ve Zirkon gibi hipersonik füzeleri envanterine katmış durumda. Uzmanlar, bu füze ailesinin NATO'nun Avrupa kanadında da yansımaları olabileceğini, zira uzun menzilli füzelerin Rusya'nın Kaliningrad ve Kırım'daki hava savunma sistemlerine karşı caydırıcılık sağlayabileceğini ifade ediyor. Öte yandan, bu tür bir füze programı, maliyet ve teknoloji transferi konularında müttefiklerle işbirliğini gerektirebilir. Avustralya, Japonya ve Güney Kore gibi ülkelerin de benzer programlar geliştirdiği veya ilgilendiği biliniyor.
Program, ABD Kongresi'nde de tartışmalara yol açtı. Bazı milletvekilleri, bu tür bir silahın Çin ile gerilimi artıracağını ve diyalog kanallarını zayıflatacağını savunurken, diğerleri caydırıcılığın korunması için gerekli olduğunu belirtiyor. Ayrıca, füze ailesinin geliştirilmesi, mevcut silah kontrol anlaşmaları kapsamında da soru işaretleri doğuruyor. Özellikle, orta menzilli nükleer kuvvetler (INF) anlaşmasının sona ermesinin ardından, bu tür füzelerin yeni bir silahlanma sarmalını tetiklemesinden endişe ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kendi milli füze programları kapsamında SOM, ATMACA ve GÖKDOĞAN gibi projeler yürütüyor. ABD'nin bu hamlesi, özellikle hipersonik teknoloji ve uzun menzilli füze alanlarında Türkiye'nin de benzer kabiliyetleri hızlandırmasını gerekli kılabilir. Türkiye'nin NATO içindeki konumu, bu tür füzelerin potansiyel olarak Ege ve Doğu Akdeniz'de kullanımını da gündeme getirebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Rusya ve Çin ile olan ilişkileri, bu füze programına karşı alacağı pozisyonu etkileyebilir. Özellikle S-400 hava savunma sistemlerinin varlığı, Türkiye'nin ABD ile füze teknolojisi paylaşımında yeni zorluklar yaratabilir. Ancak Türkiye, yerli füze programlarını çeşitlendirerek ve NATO standartlarına uyumlu sistemler geliştirerek bu yeni döneme hazırlanabilir.
