ABD Gaziler İşleri Bakanlığı (VA), 2025 yılı Yapay Zeka Envanteri'ni yayımlayarak bünyesinde kullanılan 215 yapay zeka sistemini yüksek etkili olarak sınıflandırdı. Bu sistemler, gazilerin sağlık hizmetlerinden yardım başvurularına kadar pek çok alanda karar alma süreçlerine dahil oluyor. Ancak VA'nın yayımladığı rapor, bu sistemlerin ne zaman devreye girdiğini gazilerin çoğu zaman bilmediğini ortaya koyuyor. Bu durum, yapay zeka kullanımında şeffaflık ve hesap verebilirlik tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Gelişmenin Arka Planı: 215 Yapay Zeka Sistemi ve Kullanım Alanları
VA'nın 2025 AI Inventory raporuna göre, bakanlık bünyesinde toplam 215 yüksek etkili yapay zeka sistemi bulunuyor. Bu sistemler, gazilerin tıbbi kayıtlarının analizinden, tedavi önerilerine, engellilik başvurularının değerlendirilmesinden, işe yerleştirme süreçlerine kadar geniş bir yelpazede kullanılıyor. Raporda, sistemlerin çoğunun karar destek amacıyla kullanıldığı, ancak bazı durumlarda nihai kararı doğrudan yapay zekanın verdiği belirtiliyor.
Özellikle sağlık alanında kullanılan yapay zeka sistemleri, gazilerin kronik hastalıklarının teşhisinde ve tedavi planlamasında önemli rol oynuyor. Bunun yanı sıra, gazilerin psikolojik destek ihtiyaçlarının belirlenmesinde de yapay zeka tabanlı araçlar kullanılıyor. Ancak gaziler, bu sistemlerin ne zaman ve nasıl karar aldığı konusunda yeterli bilgiye sahip değil. VA yetkilileri, şeffaflığı artırmak için adımlar attıklarını ifade etse de, sivil toplum kuruluşları bu açıklamaları yetersiz buluyor.
VA'nın yapay zeka kullanımı, 2022 yılında yayımlanan ve federal kurumların yapay zeka envanterlerini kamuya açıklamasını zorunlu kılan bir yönetmelik çerçevesinde gündeme geldi. Bu yönetmelik, yapay zeka sistemlerinin potansiyel risklerini değerlendirme ve kullanıcıları bilgilendirme zorunluluğu getiriyor. VA'nın yayımladığı envanter, bu zorunluluğun bir parçası olarak görülse de, sistemlerin detaylı işleyişine dair bilgi eksikliği endişe yaratıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yapay Zeka ve Askeri Personel Yönetimi
VA'nın yapay zeka kullanımı, sadece ABD'deki gazileri değil, aynı zamanda küresel çapta askeri personel yönetiminde yapay zeka kullanımına dair önemli bir örnek teşkil ediyor. NATO ülkeleri başta olmak üzere pek çok ülke, gazilerin sağlık ve sosyal hizmetlerinde yapay zeka teknolojilerini kullanmayı planlıyor. Bu sistemlerin şeffaf ve etik bir şekilde yönetilmesi, uluslararası standartların belirlenmesi açısından kritik önem taşıyor.
ABD'deki tartışmalar, aynı zamanda yapay zeka kullanımının hukuki ve etik boyutlarına da ışık tutuyor. Gazilerin, kendileri hakkında alınan kararlarda yapay zekanın rolünü bilme hakkı, kişisel verilerin korunması ve ayrımcılık riski gibi konular, yapay zeka politikalarının temel taşlarını oluşturuyor. VA'nın bu alandaki uygulamaları, diğer federal kurumlar ve uluslararası aktörler için bir referans noktası haline gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD Gaziler İşleri Bakanlığı'nın yapay zeka kullanımı, Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Türkiye'de askeri personel ve gazilere yönelik hizmetlerde yapay zeka teknolojilerinin kullanımı henüz emekleme aşamasında olsa da, gelecekte benzer sistemlerin devreye alınması muhtemel. Bu noktada, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinin baştan itibaren gözetilmesi, olası mağduriyetlerin önlenmesi açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca, NATO müttefiki olarak Türkiye'nin, yapay zeka kullanımına ilişkin uluslararası standartların belirlenmesinde aktif rol alması, hem ulusal güvenlik hem de itibar açısından faydalı olacaktır.
