ABD yönetimi, Eritre'nin iktidar partisi ve silahlı kuvvetlerine yönelik yaptırımları kaldırdığını açıkladı. Washington, kararın Kızıldeniz'deki bölgesel çıkarlarını ilerletme amacı taşıdığını belirtti. Yaptırımlar, Biden yönetimi döneminde Eritre'nin istikrarsızlaştırıcı faaliyetleri gerekçesiyle uygulanmıştı. Bu adım, Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz'de artan jeopolitik rekabetin bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Yaptırımların Arka Planı ve Kaldırılma Süreci
Eritre'ye yönelik yaptırımlar ilk olarak 2021 yılında Biden yönetimi tarafından uygulanmaya başlandı. Kapsam dahilinde Eritre'nin iktidar partisi Halkın Demokrasi ve Adalet İçin Örgütü (PFDJ) ve Eritre Savunma Kuvvetleri'nin üst düzey yetkilileri yer alıyordu. ABD Hazine Bakanlığı, bu kurumların Tigray Savaşı sırasında insan hakları ihlallerine karıştığını ve bölgesel istikrarı bozduğunu öne sürmüştü. Yaptırımlar, Eritre'nin Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ile çatışmada Etiyopya hükümetine verdiği destek nedeniyle getirilmişti.
ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, "Eritre'ye yönelik yaptırımların kaldırılması, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu'ndaki ABD ulusal güvenlik çıkarlarını korumaya yönelik stratejik bir karardır. Eritre, Kızıldeniz'deki stratejik konumuyla bölgesel güvenlik ve ticaret yollarının güvenliği açısından kritik öneme sahiptir" denildi. Kararın, Eritre'nin son dönemde bölgesel aktörlerle artan işbirliği ve ABD ile diyalog arayışının bir sonucu olduğu belirtiliyor.
Eritre hükümeti ise yaptırımların kaldırılmasını memnuniyetle karşıladığını, ancak yaptırımların baştan haksız olduğunu savundu. Eritre Enformasyon Bakanı Yemane Meskel, yaptırımların "Eritre'yi cezalandırmak yerine bölgesel diyaloğu teşvik etmesi gerektiğini" ifade etti. ABD'nin kararı, Kongre'deki bazı çevrelerce insan hakları ihlalleri nedeniyle eleştirildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Kızıldeniz'de Güç Mücadelesi
Kızıldeniz, son yıllarda küresel güçler arasında artan bir rekabet alanı haline geldi. Eritre, Kızıldeniz'in batı kıyısında yer alan stratejik limanları ve askeri üsleriyle bölgede önemli bir aktör. ABD'nin yaptırımları kaldırma kararı, Çin ve Rusya'nın Afrika Boynuzu'ndaki etkisini dengeleme çabası olarak yorumlanıyor. Çin, Eritre'nin Massawa limanında yatırımları olduğu ve Cibuti'deki askeri üssü aracılığıyla bölgede varlık gösterdiği biliniyor. Rusya ise Sudan'da bir deniz üssü kurma arayışında.
ABD'nin hamlesi, aynı zamanda Eritre'nin Etiyopya ve Somali gibi bölge ülkeleriyle ilişkilerini normalleştirme sürecine katkı sağlayabilir. Eritre, 2022'de Tigray Barış Anlaşması'nın ardından bölgesel izolasyondan çıkmaya başlamıştı. Yaptırımların kaldırılması, Eritre'nin uluslararası finans kuruluşlarına erişimini kolaylaştırabilir ve ekonomik yaptırımların hafifletilmesi yoluyla halk üzerindeki baskıyı azaltabilir. Ancak Eritre'nin insan hakları sicili ve askerlik hizmeti uygulamaları hâlâ uluslararası toplumun gündeminde.
Diğer yandan, yaptırımların kaldırılması, Eritre'nin bölgedeki askeri varlığını meşrulaştırabilir ve Kızıldeniz'de tansiyonu düşürebilir. ABD, Eritre'yi Kızıldeniz'deki Husi saldırılarına karşı işbirliği yapmaya teşvik edebilir. Eritre, Yemen'e en yakın kıyı şeridine sahip ülkelerden biri olarak Husi tehdidine karşı stratejik bir ortak olabilir. Bu gelişme, ABD'nin Orta Doğu ve Afrika politikalarında Eritre'yi bir denge unsuru olarak kullanma niyetini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu'nda artan jeopolitik rekabetten doğrudan etkileniyor. Türkiye'nin Sudan ve Somali'deki askeri üsleri, bölgedeki varlığını güçlendiriyor. ABD'nin Eritre yaptırımlarını kaldırması, Türkiye'nin bölgedeki stratejik hesaplamalarını etkileyebilir. Türkiye, Eritre ile ilişkilerini geliştirme potansiyeline sahip; ancak ABD'nin hamlesi, bölgesel dengeleri değiştirebilir. Ayrıca, Kızıldeniz'deki istikrar, Türkiye'nin deniz ticareti ve enerji güvenliği için kritik. Türkiye, Eritre ile ekonomik ve savunma işbirliğini artırarak bölgedeki etkisini pekiştirebilir. Ancak ABD'nin adımı, Türkiye'nin bölgesel stratejilerini yeniden gözden geçirmesini gerektirebilir.
