ABD'de tüketici fiyatları Mayıs 2024'te bir önceki yıla göre yüzde 4,9 artarak son üç yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Enflasyonun yükselmesinde Orta Doğu'da süren İsrail-Hamas çatışması ve İran'ın Yemen'deki Husi militanlarına verdiği desteğin küresel tedarik zincirlerinde yarattığı baskı etkili oldu. Özellikle akaryakıt ve doğalgaz fiyatlarındaki artış, Amerikan hanelerinin bütçesini olumsuz etkiledi. ABD Çalışma Bakanlığı'nın verilerine göre, enerji fiyatları Mayıs'ta bir önceki aya göre yüzde 3,6 artarken, benzin fiyatları yüzde 5,2 yükseldi. Gıda fiyatları da yüzde 0,3 artarak enflasyonist baskıyı artırdı.
Gelişmenin arka planı
Orta Doğu'da 7 Ekim 2023'te başlayan İsrail-Hamas çatışması, Suudi Arabistan ve İran arasındaki gerilimi de tetiklemişti. İran destekli Husiler, Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılarını artırarak küresel petrol ve doğalgaz tedarikini tehdit etti. ABD ve müttefikleri bölgeye savaş gemileri gönderdi ancak bu önlemler fiyat istikrarını sağlamaya yetmedi. New York Borsası'nda işlem gören vadeli ham petrol kontratları Mayıs ayında varil başına 85 doların üzerine çıkarak yıllık yüzde 15 artış gösterdi. Doğalgaz fiyatları da Avrupa'da yüzde 12, ABD'de yüzde 8 oranında yükseldi.
ABD Merkez Bankası (Fed), enflasyonun hedef olan yüzde 2'nin oldukça üzerinde seyretmesi nedeniyle faiz indirimlerine başlamakta tereddüt ediyor. Fed yetkilileri, faiz oranlarının mevcut seviyelerde daha uzun süre kalabileceğini sinyalliyor. Bu durum, küresel piyasalarda dalgalanmaya neden olurken, gelişmekte olan ülkelerin borçlanma maliyetlerini yükseltiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD enflasyonunun yükselmesi, küresel ekonomik görünümü olumsuz etkiliyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve diğer büyük merkez bankaları da benzer sıkıntılarla karşı karşıya. Orta Doğu'daki istikrarsızlık uzadıkça enerji fiyatlarının yüksek kalması bekleniyor. Suudi Arabistan ve BAE, üretim kısıntılarına devam ederken, Rusya-Ukrayna savaşı da enerji piyasalarında belirsizlik yaratıyor.
Analistler, ABD'de enflasyonun 2024 yılı sonuna kadar yüzde 4 civarında seyredeceğini ve Fed'in ancak yılın dördüncü çeyreğinde faiz indirimine gidebileceğini tahmin ediyor. Yüksek enerji maliyetleri, lojistik ve üretim maliyetlerini artırdığı için enflasyonla mücadeleyi zorlaştırıyor. Çin ve Hindistan gibi büyük ithalatçı ülkeler de artan petrol fiyatlarından olumsuz etkileniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatının büyük bölümünü petrol ve doğalgaz oluşturduğu için küresel enerji fiyatlarındaki artıştan doğrudan etkileniyor. ABD enflasyonu sonucu Fed'in faizleri yüksek tutması, Türkiye'nin borçlanma maliyetlerini artırarak cari açık ve dış finansman ihtiyacı üzerinde baskı oluşturuyor. Ayrıca yüksek petrol fiyatları, Türkiye'nin enerji faturasını kabartırken, akaryakıt ve ulaştırma maliyetlerini yükselterek yurt içi enflasyonu da tetikleyebilir. Türkiye'nin Orta Doğu'daki çatışmalara yakın konumu ve enerji koridorlarındaki stratejik rolü, bu gelişmeyi daha da kritik kılıyor. Dış politika açısından, Türkiye'nin hem İran hem de İsrail ile dengeli ilişkilerini sürdürmesi, olası enerji kaynaklı krizleri yönetmede önemli bir faktör olarak öne çıkıyor.
