Washington ile Pekin arasında son dönemde yaşanan karşılıklı temaslar ve diyalog girişimleri, iki ülke arasında bir 'G-2' yani ortak yönetim mekanizmasının kurulduğu yönünde bir izlenim yaratmıyor. ABD-Çin ilişkilerinde taraflar gerilimi yönetmeye çalışsa da, stratejik rekabetin köklü yapısı varlığını koruyor. Uzmanlar, mevcut diplomatik açılımların rekabeti ortadan kaldırmadığını, aksine yönetilebilir kılmaya yönelik geçici bir çerçeve sunduğunu belirtiyor. İki büyük güç arasındaki ilişkiler; ticaret, teknoloji, askeri güvenlik ve küresel nüfuz alanlarında derin anlaşmazlıkları barındırmaya devam ediyor.
Gerilimi Yönetme Çabası ve Arka Planı
ABD ve Çin, son yıllarda Tayvan, Güney Çin Denizi, ticaret tarifeleri, yarı iletken teknolojileri ve insan hakları gibi konularda karşı karşıya geldi. Özellikle 2018'de başlatılan ticaret savaşı, iki ülke ekonomilerini ve küresel tedarik zincirlerini derinden etkiledi. Ardından gelen pandemi süreci, teknoloji yasakları ve çip ihracat kontrolleri, rekabetin yapısal bir hal aldığını gösterdi. Buna karşın, 2023 ve 2024 yıllarında üst düzey diplomatik temaslar hız kazandı. ABD Dışişleri Bakanı ve Hazine Bakanı'nın Pekin ziyaretleri, ardından Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile ABD Başkanı Joe Biden'ın çeşitli uluslararası zirvelerde bir araya gelmesi, ilişkilerde bir 'normalleşme' beklentisi doğurdu. Ancak bu temaslar, köklü anlaşmazlıkları çözüme kavuşturmaktan uzak kaldı. Taraflar, rekabetin kaçınılmaz olduğunu kabul ederken, çatışmayı önlemek için iletişim kanallarını açık tutmaya çalışıyor. Bu durum, 'G-2' kavramının aksine, iki kutuplu bir dünya düzeninin daha belirgin hale geldiğine işaret ediyor. Çin, Kuşak ve Yol Girişimi ile küresel etkisini genişletirken, ABD de Hint-Pasifik stratejisi ve ittifak ağlarıyla karşı hamle yapıyor. Bu karşılıklı hamleler, dünyayı ekonomik ve askeri olarak ikiye bölen bir yapıyı güçlendiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-Çin rekabeti, sadece iki ülkeyi değil, tüm dünyayı etkiliyor. Asya-Pasifik'te Tayvan Boğazı, Güney Çin Denizi ve Kore Yarımadası gibi sıcak noktalar, küresel güvenlik için risk oluşturuyor. Çin'in askeri modernizasyonu ve deniz aşırı üsler kurma çabaları, bölge ülkelerinde tedirginlik yaratırken; ABD'nin Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Filipinler ile ittifaklarını derinleştirmesi, Pekin tarafından çevreleme olarak algılanıyor. Ticaret cephesinde ise ABD'nin çip ihracat kontrolleri ve Çin'in nadir toprak elementleri üzerindeki hakimiyeti, küresel teknoloji ve enerji piyasalarını şekillendiriyor. Avrupa Birliği, bu rekabette denge politikası izlemeye çalışsa da, ABD'nin yaptırımlarına uyum sağlamak ile Çin pazarına erişimi sürdürmek arasında sıkışmış durumda. Gelişmekte olan ülkeler ise iki dev arasında tercih yapmaya zorlanıyor. Çin'in altyapı yatırımları ve kredileri, birçok ülkeyi ekonomik olarak bağımlı hale getirirken; ABD, demokrasi ve insan hakları vurgusuyla alternatif bir blok oluşturmaya çalışıyor. Bu durum, Soğuk Savaş dönemini andıran bir kutuplaşma riskini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-Çin rekabetinde stratejik bir denge politikası izlemeye çalışıyor. NATO üyesi olarak ABD ile güvenlik iş birliğini sürdüren Ankara, aynı zamanda Çin ile ekonomik ve ticari ilişkilerini derinleştiriyor. Kuşak ve Yol Girişimi'nin orta koridorunda yer alan Türkiye, Pekin ile enerji, altyapı ve teknoloji alanlarında iş birliği yapıyor. Ancak ABD'nin çip ve savunma sanayii yaptırımları, Türkiye'nin teknoloji transferi ve savunma projelerinde denge kurmasını zorlaştırıyor. Ayrıca, Doğu Akdeniz, Kafkasya ve Orta Asya'daki gelişmeler, iki büyük gücün rekabetinin Türkiye'nin çevresinde yoğunlaştığını gösteriyor. Türkiye, bu rekabette taraf olmak yerine çok yönlü diplomasi ve ekonomik çeşitlendirme stratejisiyle hareket etmeyi tercih ediyor.
