Pekin'de düzenlenen bir uluslararası forumda, orta büyüklükteki güçlerin ABD ile Çin arasındaki artan rekabette taraf seçmek yerine 'çitlerini çevirmelerinin' (hedging) daha akıllıca olacağı görüşü dile getirildi. Forumda konuşan uzmanlar, bu ülkelerin jeopolitik gerilimlerden en az zararla çıkmak için esnek ve çok yönlü bir dış politika izlemeleri gerektiğini vurguladı. Bu yaklaşım, Kanada Başbakanı Mark Carney'nin bu yılın başlarında Davos'ta yaptığı benzer bir açıklamayı da hatırlattı. Carney, orta büyüklükteki ülkelerin 'kendilerini bir tarafa bağlamamaları' gerektiğini söylemişti.
Gelişmenin arka planı
Pekin'deki forum, 'Küresel Yönetişimde Orta Güçlerin Rolü' başlığı altında toplandı ve Çin Dışişleri Bakanlığı'na bağlı düşünce kuruluşları tarafından düzenlendi. Forumda konuşan akademisyenler ve diplomatlar, ABD-Çin rekabetinin küresel sistemi iki kutuplu bir yapıya sürüklediğini, ancak orta büyüklükteki ülkelerin (örneğin Kanada, Avustralya, Endonezya, Güney Kore, Türkiye gibi) bu kutuplaşmadan kaçınarak kendi çıkarlarını koruyabileceklerini belirtti. Özellikle Asya-Pasifik bölgesinde, birçok ülkenin hem ABD ile güvenlik ittifaklarına hem de Çin ile ticari bağlara sahip olduğu hatırlatıldı.
Kanada Başbakanı Mark Carney'nin Davos'taki konuşmasında, 'Orta güçler jeopolitik depremlerde sallanan binalar değil, sismik izolatörler gibi olmalıdır' ifadesi forumda sıkça alıntılandı. Carney, bu ülkelerin çok taraflı kurumları güçlendirerek ve diplomatik ağlarını genişleterek uluslararası istikrara katkıda bulunabileceğini söylemişti. Forumda ayrıca, Çin'in 'Kuşak ve Yol' girişimi ve ABD'nin 'Hint-Pasifik Stratejisi' gibi büyük güç projelerinin orta güçleri taraf seçmeye zorladığı, ancak bu baskılara direnmenin uzun vadede daha karlı olacağı tartışıldı.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD-Çin rekabeti yalnızca Asya-Pasifik bölgesini değil, aynı zamanda Avrupa, Orta Doğu ve Afrika'yı da etkiliyor. Orta güçler, bu rekabetin yarattığı fırsatları kullanmak (örneğin, her iki ülkeden de yatırım çekmek) ile risklerini yönetmek (bağımlılık, güvenlik tehditleri) arasında ince bir çizgide yürüyor. Forumda, bu ülkelerin 'aktif tarafsızlık' veya 'denge politikası' gibi stratejiler benimseyerek her iki büyük güçle de ilişkilerini sürdürebileceği belirtildi. Örnek olarak Hindistan, Endonezya ve Brezilya'nın bağlantısız hareketlerinden ilham alan politikaları gösterildi.
Uzmanlar, orta güçlerin çok taraflı mekanizmalarda (BM, G20, ASEAN gibi) daha aktif roller üstlenmesinin, büyük güçlerin tek taraflı hamlelerini dengeleyebileceğini vurguladı. Ancak, bu politikaların başarılı olması için iç siyasi istikrar, ekonomik çeşitlendirme ve diplomatik beceri gerektiği de eklendi. Aksi takdirde, orta güçler hem ABD'nin hem de Çin'in baskısı altında kalarak 'iki sandalye arasında yere düşme' riski taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu tartışma Türkiye için kritik önem taşıyor. Ankara, NATO üyesi olarak ABD ile güvenlik bağını sürdürürken, Çin ile de ekonomik ilişkilerini derinleştiriyor. Orta güç konsepti, Türkiye'nin 'çok yönlü dış politika' vizyonuyla örtüşüyor. Ancak, ABD'nin S-400 krizi ve Çin'in Uygur politikası gibi konularda Türkiye'nin her iki ülkeyle de gerilim yaşadığı anımsanmalı. Türkiye, bu rekabette taraf seçmek yerine 'stratejik özerklik' arayışını sürdürebilir; ancak bu, hem Batı ittifakından kopmamayı hem de Doğu ile pragmatik işbirliğini gerektiriyor. Küresel güç dengesindeki kaymalar, Türkiye'nin bölgesel ve küresel aktör olarak manevra alanını daraltabilir veya genişletebilir; bu nedenle Türk dış politikası, esneklik ve proaktif diplomasiye odaklanmalıdır.
