ABD yönetimi, ulusal güvenlik gerekçesiyle özellikle Çin'den ithal edilen sürü (swarm) kabiliyetine sahip askeri sınıf insansız hava araçlarının (İHA) ülkeye girişini yasaklamaya hazırlanıyor. Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan taslak kurallara göre, ABD düzenleyici kurumu, birden fazla dronun koordineli şekilde hareket etmesine olanak tanıyan 'sürü yeteneği' bulunan İHA'ların ithalatını bloke edecek. Hamle, özellikle Çin merkezli DJI ve benzeri firmaların ürettiği dronları hedef alıyor. DJI, küresel sivil dron pazarının yüzde 70'inden fazlasına sahipken, askeri versiyonları da birçok ülke tarafından kullanılıyor.
Gelişmenin arka planı
ABD Ticaret Bakanlığı'nın Endüstri ve Güvenlik Bürosu (BIS) tarafından hazırlanan taslak düzenleme, resmi olarak 'sürü kabiliyetine sahip dronların' ticari ithalatını yasaklıyor. Ancak düzenleme metninde açıkça Çin adı geçmese de, bu kategorideki dronların neredeyse tamamının Çin menşeli olduğu belirtiliyor. Düzenleme, yabancı rakipler tarafından 'kritik teknolojilerde casusluk' yapılmasını önleme amacı taşıyor. Pentagon ve İç Güvenlik Bakanlığı'nın da desteğini alan girişim, ABD'nin Çin'in askeri teknoloji alanındaki yükselişine karşı aldığı en somut tedbirlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Düzenlemenin arka planında, Ukrayna-Rusya savaşında İHA'ların savaş alanında oynadığı belirleyici rol de etkili oldu. Sürü dronlar, tek bir operatör tarafından yönetilebilen, birbirleriyle iletişim halinde çalışan ve düşman hava savunma sistemlerini aşabilen yeni nesil silahlar olarak öne çıkıyor. ABD'li yetkililer, bu teknolojinin Çin'in elinde bulunmasının ABD ve müttefikleri için ciddi bir tehdit oluşturduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin bu hamlesi, Çin ile teknoloji savaşının yeni bir cephesini oluşturuyor. Son yıllarda 5G, yapay zeka ve yarı iletkenler gibi alanlarda kısıtlamalar getiren Washington, şimdi de dron teknolojisinde benzer bir strateji izliyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, henüz resmi bir açıklama yapmamış olsa da, benzer durumlarda 'ayrımcı ve korumacı' uygulamalar olarak nitelendirdiği ABD adımlarına misilleme yapacağını duyurmuştu. Uzmanlar, bu hamlenin küresel dron tedarik zincirinde önemli değişikliklere yol açabileceğini belirtiyor. ABD'nin kendi dron üreticileri (örneğin General Atomics) yüksek maliyetli askeri dronlar üretirken, sivil ve ticari pazarda Çin ürünlerine bağımlılık sürüyor. Düzenleme, ABD'li kolluk kuvvetleri ve sivil kullanıcıları da etkileyebilir; zira yasak kapsamına giren dronların yedek parça ve yazılım güncellemeleri kesintiye uğrayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin savunma sanayiinde İHA alanında elde ettiği bağımsız üretim kabiliyeti açısından dolaylı öneme sahiptir. Türkiye, Bayraktar TB2 ve AKINCI gibi yerli İHA'larıyla hem kendi güvenliğini sağlamakta hem de ihracat yapmaktadır. ABD'nin Çin menşeli dronları yasaklaması, küresel pazarda Türk İHA'larına olan talebi artırabilir. Ancak Türkiye'nin bu alanda ABD ile teknoloji paylaşımı veya ortak üretim konularında dikkatli olması gerekir; zira ABD yaptırımları CAATSA kapsamında Türkiye'yi de hedef alabilir. Ayrıca, Çin ile gelişen savunma sanayi iş birliğinin (örneğin, ortak füze ve radar projeleri) bu yeni yasaklardan etkilenme riski bulunmaktadır.
