ABD yönetimi, Çin'in İran'a yönelik yardımlarını "önemli ölçüde azalttığını" duyurdu. Middle East Eye'ın haberine göre, bu açıklama, Tahran'a yönelik uluslararası baskının arttığı bir dönemde geldi. ABD'li yetkililer, Çin'in İran'a verdiği desteği kısmasının, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri üzerinde caydırıcı bir etki yaratabileceğini belirtiyor. Çin ise konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı.
Gelişmenin Arka Planı
ABD-Çin ilişkileri, son yıllarda ticaret savaşları, teknoloji rekabeti ve insan hakları ihlalleri gibi konularda giderek gerilirken, İran dosyası iki ülke arasında nadir işbirliği alanlarından biri olarak görülüyordu. Ancak Washington, Çin'in İran'a yönelik ekonomik ve askeri desteğini azaltması konusunda uzun süredir baskı yapıyordu. Özellikle İran'ın nükleer anlaşmadan (JCPOA) çekilmesi ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması sonrasında ABD, müttefiklerini İran'a karşı daha sert önlemler almaya çağırmıştı. Çin, İran'ın en büyük petrol alıcısı konumunda ve iki ülke arasında 25 yıllık kapsamlı bir işbirliği anlaşması bulunuyor. Bu anlaşma, enerji, altyapı ve güvenlik alanlarında geniş kapsamlı ortaklıklar öngörüyor. Dolayısıyla ABD'nin iddia ettiği "azalma", Çin'in İran'a yönelik politikasında bir değişim sinyali olarak yorumlanıyor. Uzmanlar, bunun nedenleri arasında ABD'nin yaptırım tehditleri, Çin'in kendi ekonomik sorunları ve Körfez ülkeleriyle geliştirdiği ilişkiler olabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran, ABD yaptırımları nedeniyle ekonomik olarak zor bir dönemden geçerken, Çin'e olan bağımlılığı artmıştı. Çin'in desteğini azaltması, İran'ın bölgesel politikalarını ve vekil güçlerini finanse etme kapasitesini sınırlayabilir. Bu durum, başta Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen olmak üzere bölgedeki denklemleri etkileyebilir. Öte yandan, Çin'in Orta Doğu'da artan ekonomik varlığı, özellikle Suudi Arabistan ve BAE ile imzalanan anlaşmalarla kendini gösteriyor. Çin, bölgede tarafsız bir aktör olarak konumlanmaya çalışırken, İran'a olan desteğini azaltarak hem ABD hem de Körfez ülkeleriyle ilişkilerini dengelemeyi hedefliyor olabilir. Bu gelişme, İran'ın nükleer müzakerelerde daha esnek bir tutum almasına yol açabilir. Ayrıca, Rusya-Çin-İran hattındaki işbirliğinin zayıflaması, küresel güç dengelerinde yeni kırılmalar yaratabilir. ABD, bu açıklamayla İran'a yönelik "maksimum baskı" politikasının işlediğini göstermeye çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in İran'a desteğini azaltması, Türkiye'nin bölgesel çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, İran ile ekonomik ve enerji ilişkilerini sürdürürken, aynı zamanda ABD yaptırımlarına maruz kalmamak için denge politikası izliyor. İran'ın zayıflaması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Kafkasya'daki enerji koridorları üzerindeki etkisini artırabilir. Ancak İran'ın istikrarsızlaşması, Türkiye'nin sınır güvenliği ve mülteci akını açısından risk oluşturur. Ayrıca, Çin'in bölgedeki yatırımlarının azalması, Türkiye'nin Kuşak ve Yol projesindeki konumunu da etkileyebilir. Türkiye, bu süreçte diplomatik kanalları aktif tutarak hem İran hem de ABD ile ilişkilerini dengelemeli.
