ABD ve Çin hükümetleri pazartesi günü, farklı pazarlarda toplam 60 milyar dolar değerinde malı kapsayan tarife indirimlerini açıkladı. Beyaz Saray'ın yayımladığı listede, ABD'nin Çin'den ithal ettiği 77 kategorideki ürün yer alıyor; bunlar arasında noel süsleri, havai fişekler ve çocuk oyuncakları gibi tüketici ürünleri bulunuyor. Çin tarafının açıkladığı karşı liste ise ABD menşeli tarım ürünleri, otomobil parçaları ve bazı kimyasalları kapsıyor. Anlaşma, iki ülke arasında yıllardır süren ticaret savaşında önemli bir yumuşama sinyali olarak değerlendiriliyor.
Anlaşmanın Arka Planı ve Kapsamı
ABD-Çin ticaret gerilimi, 2018 yılında dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın çelik ve alüminyum ithalatına ek vergi getirmesiyle başladı ve ardından yüz milyarlarca dolarlık karşılıklı tarifelerle tırmandı. 2020'de imzalanan 'Birinci Aşama' ticaret anlaşması bazı tarifeleri düşürse de, Kovid-19 salgını ve jeopolitik rekabet nedeniyle ilişkiler tam olarak normalleşmedi. Pazartesi günü açıklanan yeni anlaşma, her iki tarafın da ekonomik yavaşlama ve enflasyon baskısı altında attığı bir adım olarak öne çıkıyor.
Beyaz Saray'ın listesine göre ABD, Çin'den ithal ettiği 77 kategoride gümrük vergilerini düşürecek. Bu kategoriler arasında noel süsleri, havai fişekler, çocuk oyuncakları, bazı tekstil ürünleri, elektrikli ev aletleri ve bisiklet parçaları gibi tüketici malları bulunuyor. Söz konusu ürünler, ABD'de perakende sektörünü doğrudan etkileyen ve fiyat artışlarına neden olan kalemler arasında yer alıyordu. Çin tarafı ise ABD'den ithal ettiği soya fasulyesi, domuz eti, mısır, buğday gibi tarım ürünleri ile otomobil parçaları, uçak parçaları ve bazı kimyasal maddelerde tarife indirimine gidecek. Çin'in listesinin toplam değeri de 60 milyar doları buluyor.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için her iki ülkenin de yasal prosedürleri tamamlaması gerekiyor. ABD'de tarife değişiklikleri genellikle Ticaret Temsilciliği Ofisi (USTR) tarafından yürütülüyor ve Resmi Gazete'de yayımlanmasının ardından 30 gün içinde yürürlüğe giriyor. Çin'de ise Gümrük Tarife Komisyonu'nun onayı gerekiyor. Uzmanlar, anlaşmanın tam olarak uygulanmasının birkaç ay sürebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-Çin arasındaki bu tarife indirimi, küresel ticaret hacmi üzerinde olumlu bir etki yaratabilir. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, iki ülke arasındaki ticaret hacmi 2022'de 690 milyar doları aşmıştı. Ancak tarifeler nedeniyle bu hacim 2023'te bir miktar geriledi. Anlaşma, başta Asya-Pasifik ülkeleri olmak üzere küresel tedarik zincirlerini rahatlatabilir. Özellikle elektronik, otomotiv ve tarım sektörlerinde faaliyet gösteren çok uluslu şirketler, maliyetlerin düşmesini bekliyor.
Öte yandan, anlaşmanın jeopolitik rekabeti tamamen ortadan kaldırmadığı görülüyor. ABD, Çin'e yönelik yarı iletken ihracat kısıtlamalarını ve teknoloji transferi yasaklarını sürdürüyor. Çin de kendi yerli teknoloji ekosistemini güçlendirmeye devam ediyor. Bu nedenle uzmanlar, tarife indiriminin kısa vadeli bir rahatlama sağlasa da, uzun vadeli stratejik rekabetin devam edeceğini vurguluyor. Ayrıca, anlaşmanın ABD'nin müttefikleriyle olan ticaret ilişkilerini nasıl etkileyeceği de belirsizliğini koruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin tarife indirimi, doğrudan Türkiye'yi hedeflemese de küresel ticaret dengeleri üzerinden dolaylı etkiler yaratabilir. Türkiye, ABD ve Çin ile önemli ticaret ortaklıklarına sahip. Tarife indirimleri, Çin'in ABD'ye ihracatını artırabilir ve bu durum, Türkiye'nin ABD pazarındaki rekabet gücünü olumsuz etkileyebilir; özellikle tekstil, otomotiv parçaları ve ev aletleri sektörlerinde. Ayrıca, Çin'e yönelik ABD tarifelerinin azalması, küresel emtia fiyatlarını düşürebilir ve Türkiye'nin enerji ithalat maliyetlerini hafifletebilir. Ancak, Türkiye'nin Çin ile artan ticaret açığı göz önüne alındığında, bu gelişme ihracatçılar için yeni fırsatlar da sunabilir. Uzmanlar, Türkiye'nin önümüzdeki dönemde ABD ve Çin ile ticaret anlaşmalarını gözden geçirmesi gerektiğini belirtiyor.
