ABD yönetimi, Çin'in önde gelen teknoloji şirketleri BYD, Baidu ve Alibaba'nın Çin ordusuna teknolojik destek sağladığını öne sürdü. Pentagon'un yayımladığı yıllık rapora göre, bu şirketler askeri alanda kullanılabilecek yapay zeka, otonom sürüş ve bulut bilişim gibi alanlarda faaliyet göstererek Pekin'in savunma kabiliyetlerini güçlendiriyor. Rapor, söz konusu şirketlerin Çin Halk Kurtuluş Ordusu'na (PLA) doğrudan veya dolaylı yollardan teknoloji transferi yaptığını iddia ediyor. ABD, bu tür iş birliklerinin küresel güvenlik dengesini tehdit ettiğini savunurken, Çin ise suçlamaları reddediyor.
Gelişmenin arka planı
Pentagon'un yıllık olarak yayımladığı "Çin Askeri Gücü" raporu, Çinli teknoloji firmalarının askeri modernizasyondaki rolüne dikkat çekiyor. Raporda, dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisi BYD'nin, askeri araçlar için batarya ve enerji depolama sistemleri geliştirdiği belirtiliyor. Çin'in arama motoru devi Baidu'nun ise yapay zeka ve otonom sürüş teknolojilerinin askeri versiyonlarını PLA'ya sunduğu iddia ediliyor. E-ticaret ve bulut bilişim alanında faaliyet gösteren Alibaba'nın da bulut altyapısı ve veri analizi hizmetleriyle orduya destek olduğu ifade ediliyor.
ABD, bu şirketleri ticari yaptırım listelerine ekleme ve ortaklıkları kısıtlama tehdidinde bulunuyor. Öte yandan, Çin hükümeti ABD'nin iddialarını "asılsız" olarak nitelendiriyor ve ülkedeki özel şirketlerin askeri amaçlı kullanımına ilişkin yasaları olduğunu vurguluyor. Ancak, Çin'de sivil-asker entegrasyonu stratejisi kapsamında, birçok teknoloji firmasının orduyla iş birliği yapması teşvik ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin bu suçlamaları, özellikle Tayvan ve Güney Çin Denizi'ndeki gerilimlerin arttığı bir döneme denk geliyor. Washington, Çin'in askeri teknolojideki ilerlemesinin bölgesel güç dengesini değiştirdiğini ve ABD'nin müttefikleri için tehdit oluşturduğunu savunuyor. Pentagon raporu, Çin'in 2027 yılına kadar Tayvan'a müdahale edebilecek kapasiteye ulaşmayı hedeflediğini iddia ediyor. Bu bağlamda, teknoloji transferinin askeri gücü hızlandırdığı belirtiliyor.
ABD ayrıca müttefiklerini Çinli teknoloji firmalarıyla iş birliği konusunda uyarıyor. Avrupa ve Asya-Pasifik'teki bazı ülkeler, altyapı projelerinde Huawei ve ZTE gibi firmaları kullanmaktan kaçınırken, BYD ve Alibaba'ya yönelik yeni kısıtlamalar da gündeme gelebilir. Küresel teknoloji pazarında Çin'in etkisinin artması, ABD'nin teknolojik üstünlüğünü sürdürme çabalarını zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin hem ABD hem de Çin ile olan teknolojik iş birliklerini etkileyebilir. Türkiye, savunma sanayiinde yerli ve milli teknolojilere ağırlık verirken, Çin'den tedarik edilen bazı teknolojik ürünlerin askeri amaçlı kullanımı nedeniyle ABD yaptırımlarına maruz kalma riski taşıyor. Özellikle 5G, yapay zeka ve batarya teknolojileri alanında Çinli firmalarla yapılan iş birlikleri, Ankara'nın Washington ile ilişkilerinde hassas bir konu haline gelebilir. Türkiye'nin NATO üyesi olarak Batı ile teknolojik entegrasyonu sürdürme çabası, Çin'den bağımsız savunma teknolojileri geliştirme hedefiyle paralel ilerlemeli. Bu süreçte, dengeli bir dış politika izlenmesi büyük önem taşıyor.
