ABD, 1974 Ticaret Yasası kapsamında yürütülen bir yıllık soruşturmanın ardından, 22 Temmuz 2025 tarihinden itibaren bazı Brezilya mallarına yüzde 25 oranında gümrük vergisi uygulayacağını duyurdu. Soruşturma, Brezilya'nın haksız ticaret uygulamalarında bulunduğu sonucuna varırken, Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva kararı sert bir dille eleştirdi. Lula, söz konusu vergilerin iki ülke arasındaki ticari ilişkilere zarar vereceğini belirtti. Uzmanlar, bu adımın küresel ticaret savaşlarını derinleştirebileceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Ticaret Temsilciliği (USTR) tarafından yürütülen soruşturma, Brezilya'nın belirli sektörlerde Amerikan şirketlerine karşı ayrımcı politikalar izlediğini ortaya koydu. Soruşturma kapsamında, Brezilya'nın otomotiv, çelik ve tarım ürünleri gibi alanlarda ABD menşeli ürünlere yönelik engellemeleri incelendi. ABD yönetimi, bu politikaların Amerikan işletmeleri için haksız rekabet yarattığını ve milyarlarca dolarlık kayba yol açtığını iddia ediyor.
Brezilya hükümeti ise suçlamaları reddediyor. Brezilya Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, ülkenin Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına tam uyum içinde olduğu belirtilirken, ABD'nin kararının siyasi motivasyonlu olduğu ileri sürüldü. Lula yönetimi, konuyu DTÖ nezdinde gündeme getireceğini ve misilleme önlemleri almaya hazırlandığını duyurdu.
Ekonomistler, bu gelişmenin iki ülke arasındaki ticaret hacmini olumsuz etkileyeceğini tahmin ediyor. ABD ile Brezilya arasındaki ticaret hacmi 2024 yılında yaklaşık 75 milyar dolar seviyesindeydi. Uygulanacak vergilerin özellikle Brezilya çelik ve otomotiv sektörlerinde ciddi daralmalara yol açması bekleniyor. Öte yandan ABD'li tüketicilerin de Brezilya'dan ithal edilen ürünlerde fiyat artışlarıyla karşılaşabileceği uyarıları yapılıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu karar, Latin Amerika'da ABD ticaret politikalarına yönelik endişeleri artırdı. Brezilya'nın bölgesel ticaret ortağı olan Arjantin, Meksika ve Şili gibi ülkeler, ABD'nin bu adımının bölgesel ticaret bloklarını zayıflatabileceğini düşünüyor. Mercosur üyesi ülkeler, ABD'nin korumacı politikalarının küresel ticaret sistemine zarar verdiğini savunurken, Brezilya'nın yanında yer alacaklarını açıkladılar.
Küresel ölçekte ise bu gelişme, ABD-Çin ticaret savaşlarının ardından ABD'nin diğer büyük ekonomilere yönelik benzer hamlelerinin habercisi olarak yorumlanıyor. Uzmanlar, ABD'nin ticaret açığını kapatmak için korumacı önlemlere daha sık başvurabileceğini belirtiyor. Bu durum, DTÖ'nün otoritesini sorgulamaya açarken, küresel tedarik zincirlerinin yeniden yapılanmasını tetikleyebilir. Özellikle gelişmekte olan ülkeler, ABD'nin bu tür adımlarının kendi ihracatlarına yönelik risk oluşturduğu uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Brezilya'ya yönelik gümrük vergisi kararı, Türkiye açısından iki açıdan önem taşıyor. İlk olarak, Türkiye de benzer soruşturmalarla karşı karşıya kalabilir; zira ABD, Türkiye'nin çelik ihracatına daha önce ek vergiler getirmişti. Bu karar, Türkiye'nin ABD ile ticari ilişkilerinde daha dikkatli olması gerektiğini gösteriyor. İkinci olarak, Brezilya gibi büyük bir gelişmekte olan ülkeye yönelik bu adım, küresel ticaret savaşlarının yayılma eğiliminde olduğuna işaret ediyor. Türkiye, ihracat odaklı büyüme modeli nedeniyle bu savaşlardan olumsuz etkilenebilir. Bu nedenle Ankara'nın, ticaret ortaklarını çeşitlendirme ve DTÖ nezdinde ittifaklar kurma stratejisini sürdürmesi bekleniyor.
