ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), Çinli teknoloji devleri Alibaba, BYD ve Baidu'nun da aralarında bulunduğu bir düzineden fazla şirketi, ABD'de faaliyet gösteren 'Çin askeri şirketleri' listesine ekledi. Bu adım, Washington'un Çin'in Amerikan teknolojisine ve finansal sistemine erişimini kısıtlama kampanyasında giderek daha etkili bir araç haline gelen kara listeyi genişletiyor. Pentagon tarafından Çarşamba günü yayımlanan güncellenmiş liste, özellikle yapay zeka, elektrikli araç ve lojistik alanlarında faaliyet gösteren Çinli firmaları hedef alıyor. Listeye eklenen şirketler arasında e-ticaret devi Alibaba, dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisi BYD, arama motoru ve yapay zeka şirketi Baidu, savunma sanayii şirketi China Marine Information Electronics ve lojistik firması China International Marine Containers yer alıyor.
Kara listenin kapsamı ve etkileri
Pentagon'un 'Çin askeri şirketleri' listesi, ABD'li yatırımcıların bu şirketlerin hisselerini satın almasını veya elde tutmasını kısıtlayan yaptırımlarla bağlantılı. 2021'de dönemin Başkanı Donald Trump tarafından çıkarılan bir yürütme emriyle oluşturulan liste, Başkan Joe Biden yönetiminde de genişletildi. Listede şu anda 130'dan fazla Çinli şirket bulunuyor. Pentagon, eklenen şirketlerin 'Çin Halk Kurtuluş Ordusu ile doğrudan veya dolaylı olarak bağlantılı olduğunu' savunuyor. Ancak Alibaba ve BYD gibi şirketler, askeri bağlantıları olduğunu reddediyor. BYD, yaptığı açıklamada 'askeri bir şirket olmadığını ve Pentagon listesine eklenmesinin bir hata olduğunu' belirtti. Alibaba ise 'listede yer almasının hiçbir mantıklı gerekçeye dayanmadığını' savundu. Yine de bu adım, söz konusu şirketlerin ABD'deki itibarını ve yatırım çekme kabiliyetini olumsuz etkileyebilir.
ABD-Çin teknoloji rekabeti
Pentagon'un bu hamlesi, Washington ile Pekin arasındaki teknoloji savaşının en son cephesi. ABD, Çin'in yarı iletken, yapay zeka ve kuantum bilişim gibi kritik teknolojilerdeki ilerlemesini sınırlamak için ihracat kontrolleri, yatırım kısıtlamaları ve ticaret tarifeleri gibi araçları kullanıyor. Bu yılın başlarında Biden yönetimi, Amerikan sermayesinin Çinli teknoloji şirketlerine akışını daha da kısıtlayan yeni düzenlemeler getirmişti. Pentagon listesine eklenen şirketler, doğrudan yaptırıma tabi olmasa da, ABD'li yatırımcılar için büyük bir caydırıcılık oluşturuyor. Analistler, listenin özellikle BYD gibi küresel pazarda iddialı şirketleri hedef alarak Çin'in teknolojik yükselişini engellemeyi amaçladığını belirtiyor. BYD, geçtiğimiz yıl Çin'de Tesla'yı geçerek en çok satan elektrikli araç markası olmuş ve Avrupa ile Asya'da hızla yayılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ile Çin arasındaki bu teknoloji savaşı, Türkiye'nin dış politikasında dikkatle takip edilmesi gereken bir denge unsuru. Türkiye, hem ABD ile ittifakını hem de Çin ile artan ticari ve teknolojik iş birliğini sürdürmeye çalışırken, bu tür yaptırımlar dolaylı olarak Türk şirketlerini de etkileyebilir. Özellikle Çin'den ithal edilen bileşenlere bağımlı olan savunma ve teknoloji firmaları, tedarik zincirinde aksamalar yaşayabilir. Ayrıca Türkiye'nin BYD gibi Çinli otomotiv devleriyle ortak yatırım planları, bu gelişmelerden etkilenebilir. Türkiye, bu rekabetten zarar görmemek için çeşitlendirilmiş tedarik zincirleri ve alternatif pazarlar geliştirmeye odaklanmalıdır.
