ABD Adalet Bakanlığı (DOJ), Kaliforniya Üniversitesi San Diego (UCSD) Tıp Fakültesi'ne yönelik ciddi bir ayrımcılık iddiasında bulundu. Bakanlık, okulun kabul sürecinde siyahi ve Hispanik adayları kayırdığını, bunun için başvuru verilerini manipüle ettiğini öne sürüyor. Soruşturma, fakültenin 'azınlık' olarak tanımlanan gruplara yönelik bir kabul politikası izlediğini ve bu politikayı uygulamak için sistematik olarak veri oynadığını ortaya koyuyor. DOJ'a göre, bu uygulamalar aynı ırktan olmayan başvuru sahiplerine karşı doğrudan ayrımcılık anlamına geliyor.
Gelişmenin Arka Planı
DOJ'un iddiasına göre, UCSD Tıp Fakültesi, 2016-2021 yılları arasında kabul sürecinde 'yetersiz temsil edilen azınlıklar' (URM) olarak adlandırılan siyahi ve Hispanik adaylara öncelik verdi. Soruşturma kapsamında ele geçirilen belgeler, okul yetkililerinin URM olmayan adayların başvurularını bilinçli olarak reddettiğini ya da puanlarını düşürdüğünü gösteriyor. Örneğin, bir e-posta yazışmasında, bir yetkilinin 'URM olmayan adayları elemek için ek kriterler uygulayalım' ifadesini kullandığı belirtiliyor. Bu durum, ABD'deki üniversitelerde ırk temelli pozitif ayrımcılık (affirmative action) tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
UC San Diego yönetimi ise iddiaları reddederek, kabul süreçlerinin yasalara uygun olduğunu ve çeşitliliği artırmaya yönelik politikaların ABD Yüksek Mahkemesi'nin geçmiş kararlarına dayandığını savunuyor. Ancak DOJ, Yüksek Mahkeme'nin 2023'te Harvard ve UNC aleyhine verdiği kararı hatırlatarak, UCSD'nin uygulamalarının bu kararla çeliştiğini ileri sürüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu dava, ABD genelinde yükseköğretim kurumlarında ırk temelli kabul politikalarının geleceğini şekillendirebilir. Özellikle Kaliforniya'da, 1996 yılında kabul edilen 209 Nolu Teklif (Proposition 209) ile devlet üniversitelerinde ırk, cinsiyet veya etnik köken temelli ayrımcılık zaten yasaklanmıştı. Ancak UCSD'nin bu yasağa rağmen dolaylı yollardan ayrımcılık yaptığı iddia ediliyor. Dava, Amerika'daki yüksek öğretimde 'renk körü' bir sistemin mi yoksa çeşitliliği teşvik eden programların mı daha adil olduğu konusundaki tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu dava, Türkiye'deki üniversite kabul sistemleriyle doğrudan bir benzerlik taşımasa da, eğitimde fırsat eşitliği ve liyakat temelli sistemlerin önemini bir kez daha gündeme getiriyor. Türkiye'de YKS gibi merkezi sınavlar, ırk veya etnik kökene dayalı bir ayrım yapmazken, bu tür tartışmalar küresel eğitim politikalarının nasıl şekillendiğini göstermesi açısından önemlidir. Ayrıca, ABD'deki bu gelişmeler, Türk akademik çevrelerinde liyakat ve çeşitlilik dengesinin nasıl kurulması gerektiği konusunda bir referans noktası olabilir. Türkiye'nin yurtdışı eğitim programlarına olan ilgisi göz önüne alındığında, bu tür davaların ABD'deki üniversite kabul süreçlerinde yaratacağı değişiklikler, Türk öğrencilerin başvuru stratejilerini de etkileyebilir.
