ABD Adalet Bakanlığı (DOJ), Çarşamba günü Kaliforniya eyaletine gönderdiği resmi yazıda, eyaletin yarı otomatik tabancaları hedef alan yeni silah kısıtlamasının, Amerikan Anayasası'nın İkinci Ek maddesine (silahlanma hakkı) aykırı olduğunu bildirdi. Federal hükümetin bu uyarısı, Kaliforniya Valisi Gavin Newsom'un imzaladığı ve ‘Glock yasağı’ olarak adlandırılan yasanın uygulanması öncesinde geldi.
Gelişmenin arka planı
Kaliforniya'nın geçtiğimiz ay onaylanan yeni yasası, ‘yarı otomatik işlevli, çıkarılabilir şarjörlü tabancaların’ satışını, üretimini ve bulundurulmasını büyük ölçüde kısıtlıyor. Vali Newsom, yasayı tanıtırken Avusturya yapımı Glock marka tabancaların bu kapsamda en yaygın örnek olduğunu belirterek ‘Glock yasağı’ terimini kullanmıştı. Glock, polis ve sivil kullanımda en popüler yarı otomatik tabancalardan biri olarak biliniyor. Ancak eleştirmenler, yasanın dilinin aslında bu markayla sınırlı kalmayıp piyasadaki birçok yarı otomatik el silahını etkilediğine dikkat çekiyor.
DOJ'un uyarı mektubunda, ‘Bu kısıtlama, vatandaşların kendini savunma amaçlı yaygın kullanımda olan bir ateşli silah türünü edinmesini engelleyerek Anayasa'yı ihlal etmektedir’ ifadesine yer verildi. Federal hükümet, eyalete 30 gün içinde yanıt vermesi için süre tanıdı, aksi takdirde dava açılabileceği işaret edildi.
Kaliforniya, ABD'de silah kontrolü konusunda en katı yasalara sahip eyaletlerden biri. Daha önce de yüksek kapasiteli şarjörler ve saldırı silahlarına yönelik yasaklar getirmiş, ancak bu yasaklar federal mahkemelerde sık sık iptal edilmişti. Son olarak ABD Yüksek Mahkemesi, 2022'de New York Eyaleti'nin taşıma ruhsatı kısıtlamalarını anayasaya aykırı bulmuş, bu karar eyaletlerin silah düzenleme yetkisini daraltmıştı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu anlaşmazlık, ABD'de silah kontrolü tartışmalarının ne kadar kutuplaştığını bir kez daha gözler önüne seriyor. Bir yanda silah sahibi olma hakkını geniş yorumlayan muhafazakar yargı ve Kongre üyeleri, diğer yanda toplu silahlı saldırıları önlemek için daha sıkı düzenleme isteyen liberal eyaletler. Kaliforniya'nın Glock yasağı, aslında eyalet çapında bir tabanca yasağı denemesi olarak görülüyor ve başarılı olursa diğer Demokrat Parti yönetimindeki eyaletlere örnek olabilir. Ancak federal hükümetin müdahalesi, eyaletlerin bu tür yasaklarının önünü kesmeyi amaçlıyor. Bu durum, eyalet-federal çatışmasının yanı sıra, silah lobisinin (NRA gibi) gücünü de yeniden tartışmaya açıyor.
Küresel ölçekte, ABD'deki silah yasaları diğer ülkeler için sıklıkla eleştiri konusu oluyor. Özellikle Avrupa ve Asya'daki sıkı silah kontrollerinin aksine, ABD'de ikinci anayasa değişikliği silah sahipliğini koruyor. Bu dava, ABD'nin uluslararası alandaki imajını da etkileyebilir, zira silah şiddeti istatistikleri ABD'yi gelişmiş ülkeler arasında en kötü duruma sokan faktörlerden biri.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kendi silah kontrol mevzuatını (6136 sayılı Kanun) sık sık güncellerken, ABD'deki bu tartışma doğrudan bir etki yaratmasa da, küresel silah ticaretinin seyrini etkileyebilir. Glock gibi popüler tabancaların ABD pazarında kısıtlanması, bu şirketlerin alternatif pazarlara yönelmesine yol açabilir. Türkiye, yerli silah üretimini (MKE, Sarsılmaz, Girsan gibi) artırma politikası izlerken, ABD'deki bu tür düzenlemeler, Türk silah ihracatçıları için yeni fırsatlar veya riskler oluşturabilir. Ayrıca, ABD'deki anayasal silah hakkı tartışmaları, Türkiye'deki benzer tartışmaları dolaylı olarak etkileyebilir. Ancak Türkiye'nin ABD ile olan stratejik ortaklığında, bu tür iç hukuk meseleleri genellikle ikili ilişkilerin gündemine gelmez.
