ABD ordusunun İran'a yönelik hava saldırıları art arda 12. geceye girerken, Amerikan Temsilciler Meclisi bu askeri operasyonun finansmanını sağlayacak 886 milyar dolarlık savunma bütçesini onayladı. İki partinin de desteğini alan bütçe tasarısı, Savunma Bakanlığı'nın İran'a yönelik 'sürdürülebilir baskı' stratejisinin en kritik ayağını oluşturuyor. Pentagon sözcüsü Patrick Ryder, operasyonların İran'ın balistik füze programını hedef aldığını, Devrim Muhafızları'nın komuta merkezlerinin vurulduğunu doğruladı. İran kaynakları ise saldırılarda en az 48 askeri personelin hayatını kaybettiğini, 200'den fazla yaralı olduğunu iddia ediyor. Bağımsız teyit mekanizmaları, bu sayıların doğrulanamadığını belirtiyor.
Saldırıların Arkasındaki Strateji
ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, 7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e yönelik Aksa Tufanı operasyonunun ardından bölgede yeni bir cephe açmamak için İran'ı doğrudan hedef almaktan kaçınıyordu. Ancak İran destekli grupların Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları, ABD üslerine düzenlenen drone ve roket atakları Washington'un kırmızı çizgisini aştı. Pentagon kaynakları, ilk 12 gecede 850'den fazla hassas güdümlü mühimmat kullanıldığını, İran'ın Irak ve Suriye'deki vekil güçlerinin lojistik hatlarının büyük ölçüde tahrip edildiğini açıkladı. Operasyonun bir sonraki aşamasında İran ana karasındaki nükleer tesislerin mi yoksa petrol ihracat altyapısının mı hedef alınacağı tartışılıyor. Temsilciler Meclisi'ndeki oylamada 287 'evet', 148 'hayır' oyu çıkarken, Demokrat Parti içinde 45 muhalif oy, operasyonun Kongre denetiminin sorgulandığını gösterdi.
Bölgesel Etkiler ve Küresel Yansımalar
İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni acil toplantıya çağırarak 'topyekûn savaş' tehdidinde bulundu. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, hava sahalarını ABD uçaklarına kapatma kararı alırken, Katar ve Umut arabuluculuk girişimlerini yoğunlaştırdı. NATO'nun Akdeniz'deki daimi deniz gücü, Doğu Akdeniz'e konuşlandı. Enerji piyasalarında ham petrol varil fiyatı 96 dolara fırlarken, altın ve gümüş gibi güvenli liman varlıkları rekor seviyelere ulaştı. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'nın kısmen kapanma riskinin küresel petrol arzının yüzde 20'sini tehdit ettiğine dikkat çekiyor. Çin ve Rusya, BM Güvenlik Konseyi'nde ABD'yi kınayan bir tasarı hazırlığında. Avrupa Birliği ise iki tarafı da sükunete davet eden bir bildiri yayımladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran geriliminin NATO'nun güneydoğu kanadında derin bir stratejik istikrarsızlık yaratmasından endişe ediyor. Irak'ın kuzeyindeki Türk askeri varlığı, İran destekli grupların olası misillemeleri karşısında risk altında. Ayrıca İran'dan doğalgaz ithalatının kesintiye uğraması, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini tehdit edebilir. Ankara, bir yandan ABD ile müttefiklik ilişkisini korurken, diğer yandan İran'la sınır komşusu olmanın getirdiği diplomatik hassasiyetleri yönetmek zorunda. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, 'yangını körükleyecek' değil 'söndürecek' adımlar atılması çağrısında bulunarak, bölgesel kriz yönetiminde kilit rollerden birini üstlenmeye hazır olduğunu sinyalini verdi.
