Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkeler, işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki yasa dışı İsrail yerleşimlerinden elde edilen ürünlerin ticaretine yönelik yaptırımları masaya yatırıyor. Son aylarda yerleşimci şiddetindeki belirgin artış, özellikle İrlanda, Belçika, İspanya ve Lüksemburg gibi ülkelerin baskısını artırmasına neden oldu. AB Dış İlişkiler Konseyi'nde ele alınması beklenen bu adım, uluslararası hukuka aykırı yerleşim faaliyetlerinin ekonomik maliyetini yükseltmeyi hedefliyor. Şu ana kadar 30'dan fazla AB üyesi ülke, yerleşim ürünlerinin etiketlenmesi konusunda ortak bir tutum benimsemiş durumda ancak tam bir ticari ambargo konusunda henüz uzlaşı sağlanamadı.
Yerleşimci Şiddeti ve Artan Baskı
İsrail'in 1967'den bu yana işgal altında tuttuğu Filistin topraklarında 700 binden fazla Yahudi yerleşimci yaşıyor. Birleşmiş Milletler (BM) verilerine göre, 2023 yılında Batı Şeria'da yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırılarında yüzde 50'nin üzerinde artış yaşandı. Uluslararası toplum, bu yerleşimleri Cenevre Sözleşmeleri'nin 49. maddesi kapsamında savaş suçu olarak nitelendiriyor. AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, yerleşimci şiddetinin 'kabul edilemez' olduğunu belirterek, AB'nin bu konuda daha somut adımlar atması gerektiğini vurguladı. Avrupa Parlamentosu'nda kabul edilen son kararlarda, yerleşim ürünlerinin ithalatının yasaklanması çağrısı yapıldı.
Almanya ve Macaristan gibi bazı ülkeler ise bu tür yaptırımların AB-İsrail ilişkilerine zarar vereceğini savunuyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, olası yaptırımları 'antisemitik' olarak nitelendirirken, AB içindeki tartışmaların uzlaşıyla sonuçlanması beklenmiyor. Bununla birlikte, Fransa ve Hollanda gibi ülkeler, yerleşim ürünlerinin menşeinin açıkça belirtilmesi ve tüketicilerin bilinçlendirilmesi yönünde adımlar atılmasını destekliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, ABD'nin İsrail'e verdiği sarsılmaz destekle tezat oluşturuyor. Washington yönetimi, Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerini meşru kabul etmese de, bu konuda somut yaptırım uygulamaktan kaçınıyor. Öte yandan, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde (BMGK) 2016'da kabul edilen 2334 sayılı karar, yerleşimleri açıkça uluslararası hukuka aykırı ilan etmişti. Ancak bu kararın uygulanması için bağlayıcı bir mekanizma bulunmuyor. AB'nin alacağı olası yaptırım kararı, uluslararası hukukun üstünlüğü açısından emsal teşkil edebilir. Ayrıca, İsrail ekonomisi üzerinde de önemli etkiler yaratması bekleniyor; yerleşim ürünleri, özellikle tarım ve teknoloji sektörlerinde İsrail'in ihracat gelirlerinin yaklaşık yüzde 2'sini oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği tarihi destek ve İsrail'in işgal politikalarına karşı duruşuyla, AB'nin bu girişimini olumlu karşılayacaktır. Ancak Türkiye'nin kendisi de AB ile tam üyelik müzakerelerinde benzer yaptırım ve etiketleme mekanizmalarına tabi olabileceği için, bu durum çifte standart eleştirilerini beraberinde getirebilir. Bölgesel düzeyde, AB'nin yaptırım kararı, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji politikaları ve Kıbrıs meselesinde elini güçlendirebilir. Zira uluslararası hukuka aykırı eylemlere karşı tutarlı bir tavır alınması, benzer ihlallerin önlenmesi açısından kritik önem taşımaktadır.
