Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkelerin çoğu, İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarında inşa ettiği yasadışı yerleşim birimlerinden ürün ithalatının yasaklanması yönünde ortak bir girişim başlatılmasını talep etti. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, en fazla destek gören seçeneğin “yasadışı yerleşimlerle ticaretin yasaklanması” olduğunu belirtti. Bu talep, İsrail-Filistin çatışmasında artan tansiyon ve uluslararası toplumun İsrail'in yerleşim politikalarına yönelik eleştirilerinin yoğunlaştığı bir dönemde geldi. Kallas, konunun AB dışişleri bakanları toplantısında ele alındığını ve bir sonraki adım olarak yasal ve teknik hazırlıkların yapılacağını ifade etti.
Gelişmenin arka planı: Yerleşimler ve uluslararası hukuk
İsrail'in 1967 Altı Gün Savaşı'ndan bu yana işgal altında tuttuğu Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Golan Tepeleri'nde inşa ettiği yerleşim birimleri, uluslararası hukuka göre yasadışı kabul ediliyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2334 sayılı kararı da bu yerleşimlerin “uluslararası hukukun açık ihlali” olduğunu vurguluyor. AB, uzun süredir yerleşim ürünlerinin etiketlenmesi konusunda adımlar atmış olsa da, bugüne kadar tam bir ticaret yasağı getirmemişti. Ancak Gazze'deki savaşın ardından Filistin yanlısı kamuoyunun baskısı ve bazı üye ülkelerin (İrlanda, Belçika, İspanya gibi) daha sert önlemler çağrısı, Birliği bu yönde harekete geçmeye zorladı. Kallas'ın açıklamasına göre, üye ülkeler arasında “yerleşim ürünlerinin ithalatının yasaklanması” seçeneği en fazla desteği alırken, alternatif olarak hizmet sektörü ve finansal yatırımların da kısıtlanması gündemde.
AB'nin bu konudaki kararı, İsrail ile ticari ilişkileri olan birçok Avrupalı şirketi doğrudan etkileyecek. İsrail'in işgal altındaki topraklardan AB'ye ihraç ettiği ürünlerin başında tarım ürünleri (zeytinyağı, hurma, şarap), kozmetik ve inşaat malzemeleri geliyor. Yasağın uygulanması halinde, bu ürünlerin AB pazarına girişi tamamen durdurulacak. Ancak yasağın kapsamı ve zamanlaması henüz net değil; öncelikle Avrupa Komisyonu'nun yasal bir teklif hazırlaması ve ardından AB Konseyi'nde oybirliği veya nitelikli çoğunlukla kabul edilmesi gerekiyor. İsrail, bu tür bir yasağın “tek taraflı” ve “ayrımcı” olduğunu savunarak karşı çıkıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İki devletli çözümün geleceği
AB'nin bu hamlesi, sadece ticari bir önlem olmanın ötesinde, siyasi bir mesaj taşıyor. Birlik, İsrail-Filistin çatışmasında iki devletli çözümün altını oyarak yerleşimleri meşrulaştıran politikaları reddettiğini bir kez daha vurguluyor. Öte yandan, ABD yönetimi altında İsrail'e yönelik eleştirilerin sınırlı kaldığı bir dönemde, Avrupa'nın bu adımı, uluslararası toplumda Filistin davasına verilen desteğin arttığını gösteriyor. Ancak yasağın etkili olabilmesi için diğer büyük ticaret ortaklarının da benzer adımlar atması gerekiyor. Çin, Hindistan ve Japonya gibi ülkeler şu ana kadar bu yönde bir eğilim sergilemiyor.
Bölgede, İsrail'in aşırı sağcı hükümetinin yerleşimleri genişletme politikasına devam etmesi, AB ile İsrail arasındaki gerilimi tırmandırıyor. Avrupa Parlamentosu'nda da yerleşim ürünlerine yasak getirilmesi yönünde kararlar alınmış, ancak bağlayıcı olmamıştı. Şimdi ise AB dışişleri bakanlarının siyasi iradesi, süreci hızlandırabilir. Kallas, “Bu konuda uzun süredir konuşuyoruz, şimdi eylem zamanı” diyerek kararlılık mesajı verdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin uzun süredir savunduğu Filistin davasına uluslararası alanda önemli bir destek anlamına geliyor. Türkiye, İsrail yerleşimlerine yönelik ticaret yasağını memnuniyetle karşılayacak ve kendi politikalarıyla örtüştürecektir. Ancak Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde bu konunun bir koz olarak kullanılması da mümkün; Ankara, AB'yi Filistin konusunda daha aktif olmaya teşvik ederken, kendi pozisyonunu güçlendirebilir. Öte yandan, Türkiye'nin İsrail'le ticari ilişkileri son yıllarda dalgalı seyrediyor; bu yasağın Türkiye'ye doğrudan bir ekonomik etkisi olmasa da, bölgesel dengeleri değiştirme potansiyeli taşıyor. İsrail'in uluslararası alanda yalnızlaşması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji ve güvenlik çıkarları açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir.
