Avrupa Birliği üyesi ülkeler, Ukrayna'da devam eden savaşta askerlik çağındaki Ukraynalı erkek mültecilerin, bulundukları ülkelerdeki geçici koruma statülerine son verilerek, Ukrayna'ya dönüp savaşmalarını sağlayacak bir plan üzerinde yoğunlaştı. Bu ayın başında düzenlenen Avrupa Birliği Zirvesi'nde İsveç Göç Bakanı, Avrupa genelinde bu yönde “güçlü bir destek” olduğunu açıkladı. Plan, Ukraynalı erkek mültecileri AB'nin Ukraynalılara sağladığı geçici koruma kapsamından çıkarmayı ve böylece onları zorunlu askerlik hizmetine dönmeye zorlamayı amaçlıyor.
Planın detayları ve Ukrayna'nın çağrısı
Ukrayna yönetimi, savaşın başından bu yana, askerlik çağındaki vatandaşlarının yurt dışında kalmasını eleştiriyor ve bu kişilerin ülkeye dönerek orduya katılmalarını talep ediyor. Ukrayna Savunma Bakanlığı, yurt dışında yaşayan 25-60 yaş arasındaki tüm Ukraynalı erkeklerin askere alınabileceğini duyurdu. Şu anda AB ülkelerinde yaklaşık 4,3 milyon Ukraynalı mülteci bulunuyor; bunların önemli bir kısmı savaştan kaçan kadın ve çocuklardan oluşurken, askerlik çağındaki erkeklerin sayısının 650 bin civarında olduğu tahmin ediliyor. AB ülkeleri, savaşın uzamasıyla birlikte artan maliyetler ve siyasi baskılar nedeniyle bu planı ciddi şekilde değerlendiriyor. Polonya, Çekya ve Baltık ülkeleri gibi Ukrayna'ya en yakın sınırda olan ülkeler, bu fikre en sıcak bakanlar arasında yer alıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu plan, uluslararası hukuk açısından ciddi tartışmalara yol açıyor. Mülteci hukuku uzmanları, askerlik çağındaki erkeklerin zorla ülkelerine gönderilmesinin, mültecilerin korunmasına ilişkin uluslararası sözleşmelere aykırı olabileceğini belirtiyor. Ukrayna'da savaşın devam ettiği ve insan hakları ihlallerinin yaşandığı bir ortamda, bu kişilerin zorla geri gönderilmesi “geri göndermeme” ilkesini ihlal edebilir. Öte yandan, Ukrayna'nın asker ihtiyacı her geçen gün artıyor; Rusya'nın Doğu Ukrayna'da ilerleyişini sürdürmesi ve yeni bir saldırı dalgasına hazırlanması, Kiev yönetimini daha fazla asker seferber etmeye zorluyor. AB liderleri, Ukrayna'nın kendini savunma kapasitesini artırmak istese de, mültecilerin statüsünü değiştirmenin yaratacağı insani krizin boyutları konusunda endişeli. Planın hayata geçmesi durumunda, AB'deki Ukraynalı mültecilerin bir kısmı sığınma başvurusu yaparak farklı bir statüye geçmeye çalışabilir, bu da AB ülkelerinin göç sistemlerini daha da zorlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna savaşının başından beri arabulucu rolü üstlenmiş ve savaşın en başında tarafları İstanbul'da bir araya getirmiştir. Bu gelişme, Türkiye'nin Ukrayna ile olan güçlü askeri ve insani bağlarını yeniden gündeme getiriyor. Türkiye, bugüne kadar Ukraynalı mülteciler için kapılarını açık tutarken, AB'nin bu planı, Türkiye üzerinden Avrupa'ya geçişlerin artmasına yol açabilir. Ayrıca Türkiye, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü desteklemekle birlikte, zorunlu askerlik uygulamalarının insani boyutuna dikkat çekiyor. Rusya ile dengeli ilişkilerini sürdüren Türkiye, bu planın savaşı tırmandırma potansiyeli nedeniyle endişeli. Türk dış politikası, savaşın sona ermesi ve kalıcı bir barışın tesis edilmesi yönünde çaba gösterirken, bu tür zorunlu askerlik uygulamalarının savaşı uzatabileceğini düşünüyor.
