Avrupa Birliği (AB), Afganistan'da iktidarda bulunan Taliban yönetimiyle, sığınma başvuruları reddedilen Afgan vatandaşlarının geri gönderilmesini müzakere etmek üzere bir toplantı düzenlemeye hazırlanıyor. Belçika makamlarının Taliban heyetine bir günlük vize vermesiyle mümkün hale gelen görüşmelerin, 27 üyeli birliğin Taliban'ı resmen tanımamasına rağmen gerçekleşecek olması dikkat çekiyor. İnsan hakları grupları ise bu adımı sert bir dille eleştiriyor.
Görüşmelerin arka planı ve detayları
AB Komisyonu tarafından doğrulanan bilgilere göre, Taliban heyeti ile Brüksel'de yapılacak toplantının ana gündem maddesi, AB ülkelerine sığınma talebinde bulunan ancak başvurusu kabul edilmeyen Afganların ülkelerine geri gönderilmesi olacak. Bu görüşmeler, AB'nin göç politikaları çerçevesinde, özellikle son yıllarda artan düzensiz göç akışını kontrol altına alma çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Belçika'nın Taliban heyetine vize vermesi, birliğin bu konuda pratik bir adım attığı şeklinde yorumlanırken, Taliban'ın uluslararası toplum nezdinde meşruiyet kazanma arayışında önemli bir fırsat olarak görülüyor.
AB, 2021'de Kabil'in Taliban'ın eline geçmesinin ardından Afganistan'daki büyükelçiliğini kapatmış ve Taliban yönetimini tanımadığını defalarca vurgulamıştı. Ancak zamanla, özellikle güvenlik ve insani yardım konularında Taliban yetkilileriyle bazı teknik toplantılar yapılmıştı. Bu kez ise doğrudan bir Taliban heyetinin AB kurumlarına ziyareti, ilişkilerde yeni bir sayfa açılması olarak yorumlanıyor. Görüşmeye Avrupa Komisyonu Göç ve İçişleri Genel Müdürlüğü yetkililerinin yanı sıra Avrupa Dış Eylem Servisi'nden (EEAS) temsilcilerin de katılması bekleniyor.
İnsan hakları örgütleri ise bu girişimi sert bir dille kınadı. Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) gibi kuruluşlar, Taliban'ın kadın hakları, ifade özgürlüğü ve azınlıklar konusundaki sicilinin ağır ihlallerle dolu olduğunu hatırlatarak, AB'nin bu tür müzakerelerle Taliban'a meşruiyet kazandıracağı uyarısında bulundu. HRW Avrupa direktörü, "Taliban'ın Afganistan'da uyguladığı baskıcı rejim ortadayken, sığınmacıların zorla geri gönderilmesi uluslararası hukuka aykırıdır ve insanlık dışıdır" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, AB'nin göç politikalarında pragmatik bir yaklaşım benimsediğini gösteriyor. Özellikle 2015'teki büyük mülteci akınının ardından Almanya, Fransa ve İsveç gibi ülkelerde aşırı sağın yükselişi, AB'yi daha katı geri gönderme politikalarına itmişti. Taliban ile yapılacak bu görüşme, AB'nin Afgan mülteciler konusunda çözüm ararken insan hakları endişelerini ikinci plana attığı eleştirilerini beraberinde getirdi.
Bölgesel olarak bakıldığında, Pakistan ve İran gibi Afganistan'a komşu ülkeler, yıllardır büyük bir mülteci yükünü taşıyor. AB'nin Taliban'la doğrudan müzakere etmesi, bu ülkelerin de mülteci politikalarını etkileyebilir. Ayrıca, ABD'nin 2021'de Afganistan'dan çekilmesinin ardından bölgedeki güç boşluğu ve Taliban'ın uluslararası alanda meşruiyet arayışı, bu görüşmeyi daha da kritik kılıyor. Taliban'ın, AB ile yapacağı bu toplantıyı, diğer Batılı ülkelerle de benzer diplomatik temaslar için bir zemin olarak kullanması muhtemel.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afganistan'dan gelen düzensiz göç konusunda Avrupa ile benzer sorunlarla karşı karşıya. AB'nin Taliban'la geri gönderme müzakereleri, Türkiye'nin de benzer bir yol izleyip izlemeyeceği sorusunu gündeme getiriyor. Türkiye, Afgan mültecilere yönelik uygulamalarında hassas bir denge gözetmek zorunda; bir yandan sınır güvenliğini sağlarken diğer yandan insani yükümlülüklerini yerine getiriyor. AB-Taliban görüşmesi, Türkiye'nin bu konudaki pozisyonunu etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin NATO müttefiki olarak Afganistan'daki istikrar arayışıyla, bölgesel gelişmeleri yakından izlemesi gerekiyor. Taliban'ın uluslararası alanda meşruiyet kazanma girişimleri, Türkiye'nin Orta Asya ve Kafkaslar'daki çıkarları açısından da dikkate alınmalı.
