Avrupa Birliği, Taliban heyetinin Brüksel’e yaptığı resmi ziyaretin ardından artan bir tepki dalgasıyla karşı karşıya. Taliban Sözcüsü Zabiullah Mücahid, ziyareti AB üye devletleriyle ‘güven inşa etme’ adımı olarak nitelendirirken, sivil toplum örgütleri ve insan hakları savunucuları, AB’nin Taliban’ı meşrulaştırmakla suçladığı bu teması sert bir dille eleştirdi. Ziyaret, 2021’de Afganistan’da yönetimi ele geçirmesinden bu yana Taliban’ın uluslararası alanda kabul görme çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Brüksel’deki görüşmelerde, insani yardım, güvenlik ve göç konularının ele alındığı bildirilirken, kadın haklarındaki gerileme ve kız çocuklarının eğitime erişimindeki kısıtlamalar ise masadaki en hassas başlıklardan biri oldu.
Taliban’ın diplomasi hamlesi ve AB’nin ikilemi
Taliban heyetinin Brüksel ziyareti, örgütün 2021’de iktidara gelmesinden bu yana Avrupa Birliği kurumlarıyla yaptığı en üst düzey temaslardan biri olarak kayıtlara geçti. Görüşmelerin, AB Dış İlişkiler Servisi (EEAS) yetkilileriyle gerçekleştirildiği ve Afganistan’daki insani krizin boyutları, sınır güvenliği ve potansiyel geri kabul anlaşmalarının masaya yatırıldığı belirtiliyor. Ancak AB içinde, özellikle kadın hakları konusunda hiçbir ilerleme kaydedilmemesine rağmen Taliban’la diyaloğun sürdürülmesine yönelik ciddi bir rahatsızlık bulunuyor. Avrupa Parlamentosu’nun bazı üyeleri, bu tür ziyaretlerin Taliban’a uluslararası meşruiyet kazandırdığını ve Afgan kadınlarının maruz kaldığı baskıyı görmezden geldiğini savunuyor. Öte yandan, AB Komisyonu yetkilileri, insani yardımın ulaştırılması ve güvenlik tehditlerinin önlenmesi için Taliban’la pragmatik bir diyaloğun kaçınılmaz olduğunu vurguluyor.
Taliban ise ziyareti kendi açısından bir başarı olarak sunuyor. Sözcü Mücahid, yaptığı açıklamada ‘Brüksel’deki görüşmelerin olumlu geçtiğini ve Avrupalı muhatapların Afganistan’daki yeni yönetimle işbirliği yapma konusunda istekli olduğunu’ iddia etti. Bununla birlikte, Taliban’ın kadınların eğitim ve çalışma hakkına ilişkin katı kısıtlamaları sürdürmesi, uluslararası toplumun çoğu kesimi tarafından kabul edilemez bulunuyor. AB’nin Taliban’a yönelik resmi tutumu, örgütü tanımamakla birlikte, ‘pragmatik angajman’ politikası çerçevesinde belirli alanlarda teması sürdürmek şeklinde özetlenebilir. Bu politika, Avrupa’da giderek daha fazla eleştiri konusu haline geliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Afganistan’daki istikrarsızlık ve göç tehdidi
AB’nin Taliban’la diyalog kurma isteğinin ardında, Afganistan’da derinleşen insani kriz ve olası bir göç dalgası endişesi yatıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, ülkede 28 milyondan fazla insan acil insani yardıma ihtiyaç duyuyor ve ekonomik çöküş milyonlarca Afgan’ı komşu ülkelere göç etmeye zorluyor. Bu durum, özellikle İran ve Pakistan üzerinden Avrupa’ya yönelik düzensiz göç rotalarını canlandırma potansiyeli taşıyor. AB, bu nedenle Taliban yönetimiyle sınır yönetimi ve geri kabul konularında işbirliği yapmayı stratejik bir öncelik olarak görüyor. Ancak insan hakları örgütleri, bu tür bir işbirliğinin Taliban’a meşruiyet kazandırmaktan başka bir işe yaramayacağını savunuyor.
Öte yandan, Brüksel’deki görüşmeler, ABD’nin Afganistan’dan çekilmesinin ardından bölgede oluşan güç boşluğunu da gözler önüne seriyor. Rusya ve Çin gibi bölgesel aktörler, Taliban’la ekonomik ve güvenlik alanlarında işbirliğini genişletirken, Batılı ülkelerin ağırlıklı olarak insani yardım ve insan hakları odaklı yaklaşımı sorgulanıyor. AB’nin Taliban’la diyaloğu, bir yandan kendi değerleriyle çelişirken, diğer yandan bölgesel istikrar ve güvenlik için bir zorunluluk olarak sunuluyor. Bu ikilem, önümüzdeki dönemde Avrupa dış politikasında önemli bir tartışma konusu olmaya devam edecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB’nin Taliban’la diyalogu, Türkiye’nin Afganistan’a yönelik politikası açısından da önemli bir bağlam sunuyor. Türkiye, Taliban yönetimiyle diplomatik temaslarını sürdüren ve Kabil’de büyükelçiliğini açık tutan nadir ülkelerden biri. Bu nedenle, AB’nin Taliban’la angajmanı, Türkiye’nin izlediği pragmatik politikanın uluslararası alanda daha fazla kabul görmesine katkı sağlayabilir. Ancak AB içindeki tartışmalar, Türkiye’nin bu konuda daha dikkatli bir denge politikası izlemesi gerektiğini de gösteriyor. Afganistan’daki istikrarsızlık, göç yolları ve güvenlik tehditleri açısından Türkiye’yi doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. Türkiye’nin, hem insani yardım hem de güvenlik boyutlarını içeren kapsamlı bir Afganistan stratejisini sürdürmesi, bölgesel istikrar için kritik önemde.
