Avrupa Birliği'nde, Ukrayna savaşı sürerken Rus vatandaşlarına yönelik Schengen vizesi uygulamalarının sıkılaştırılması yönündeki çağrılar giderek güçleniyor. Estonya Dışişleri Bakanı Eva-Maria Liimets, Rus turistlerin "Ukraynalılar savaş meydanlarında can verirken güneşin ve eğlencenin tadını çıkardığını" belirterek, AB'nin vize politikasını gözden geçirmesi gerektiğini savundu. Liimets, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Rus vatandaşlarının Schengen bölgesine girişleri, savaşın başlamasından bu yana önemli ölçüde azalmış olsa da, hala bazı ülkelerin Ruslara vize vermeye devam etmesi kabul edilemez" ifadelerini kullandı. Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya gibi Rusya'ya sınırı olan AB ülkeleri, savaşın başından bu yana Rus vatandaşlarına vize vermeyi neredeyse tamamen durdurdu. Ancak diğer AB ülkeleri, özellikle Akdeniz kıyısındaki ülkeler, Rus turistlerden gelen ekonomik faydayı kaybetmek istemedikleri için daha esnek bir yaklaşım sergiliyor.
Vize serbestisinin boykotu
Savaşın 2022 Şubat'ında başlamasından bu yana AB, Rus vatandaşlarına yönelik hava sahasını kapatma, bazı mal ve hizmetlerin ihracatını yasaklama gibi yaptırımlar uyguladı. Ancak vize politikası konusunda birlik içinde tam bir mutabakat sağlanamadı. Rus vatandaşları, halen Schengen vizesi alarak AB ülkelerine seyahat edebiliyor. Estonya ve Letonya gibi ülkeler, bu durumun savaşın meşruiyetini sorgulattığını ve Rus halkının savaşın gerçeklerinden kopmasına neden olduğunu öne sürüyor. Liimets, "Ruslar Avrupa'da rahatça seyahat ederken, Ukrayna'da her gün onlarca sivil hayatını kaybediyor. Bu, ahlaki bir çelişkidir" dedi. AB Dışişleri Bakanları toplantısında gündeme gelen konuyla ilgili olarak, Almanya ve Fransa gibi ülkeler daha temkinli bir yaklaşım benimserken, İskandinav ülkeleri ve Baltık ülkeleri vize yasağının genişletilmesi için ısrar ediyor.
Schengen vizesi, Rus vatandaşlarına 90 güne kadar AB ülkelerinde serbest dolaşım imkanı tanıyor. Savaş öncesinde 2021 yılında AB, Rus vatandaşlarına yaklaşık 2 milyon Schengen vizesi vermişti. Savaş sonrası bu sayı %70 oranında azalmış olsa da, hala aylık on binlerce başvuru yapılıyor. Rus turistlerin en çok tercih ettiği destinasyonlar arasında İtalya, İspanya ve Yunanistan gibi Akdeniz ülkeleri yer alıyor. Bu ülkeler, Rus turistlerin bıraktığı ekonomik katkıyı kaybetmek istemiyor. Örneğin Yunanistan, 2022'de Rus turist sayısında %80 düşüş yaşamasına rağmen, yine de Rusya'ya vize vermeye devam ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Vize kısıtlamaları tartışması, AB'nin Rusya'ya yönelik müeyyidelerinin etkinliği konusunda da bir sınav niteliği taşıyor. Bazı analistler, vize yasağının Rus halkı üzerinde psikolojik bir etki yaratabileceğini ve savaş karşıtı duyguları körükleyebileceğini savunurken, diğerleri bunun Batı ile Rusya arasındaki kültürel ve insani bağları koparacağı endişesini taşıyor. Rus hükümeti ise olası bir vize yasağını "ayrımcılık" olarak nitelendiriyor ve misilleme tehdidinde bulunuyor.
Bu tartışma, aynı zamanda AB'nin birlik içinde ortak bir dış politika yürütme kabiliyetini test ediyor. Ukrayna savaşı devam ederken, Baltık ülkeleri ve Polonya gibi Rusya'ya komşu ülkeler, güvenlik kaygılarıyla vize yasağını savunurken, güney Avrupa ülkeleri ekonomik çıkarlarını ön planda tutuyor. Uzmanlar, konunun AB Zirvesi'nde gündeme gelmesini ve nihai bir kararın ancak uzlaşmayla alınabileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rus vatandaşlarına uyguladığı vize kolaylığı nedeniyle savaş sonrası Rus turist akınına uğramış durumda. AB'nin olası bir vize sıkılaştırması, Türkiye'ye olan Rus turist talebini daha da artırabilir. Ancak bu durum, Türkiye'nin AB ile Rusya arasında denge politikası izlemesini zorlaştırabilir. Öte yandan, Türkiye'nin Schengen bölgesiyle vize muafiyeti müzakere ettiği düşünüldüğünde, AB'nin vize politikasını sertleştirmesi, Türkiye için de bir emsal teşkil edebilir ve Ankara'nın AB ile vize serbestisi sürecini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Rus turistlerin Türkiye'ye yönelmesi, turizm gelirlerini artırsa da, ekonomik bağımlılığı derinleştirebilir.
