Avrupa Parlamentosu'nda (AP) merkez sağ, aşırı sağ ve sağ kanat partiler, Slovenya'dan milletvekili Matej Tonin'in dokunulmazlığının kaldırılması yönündeki tavsiyeyi reddederek dikkat çekici bir ittifaka imza attı. Karar, AB'nin yargı bağımsızlığı ve hukukun üstünlüğü ilkeleri açısından tartışma yaratırken, siyasi kutuplaşmanın boyutlarını da gözler önüne serdi. Tonin, Slovenya'da yolsuzluk soruşturması kapsamında yargılanırken, AP'deki sağ blok onu koruma altına aldı.
Gelişmenin arka planı
Matej Tonin, eski Slovenya Savunma Bakanı ve merkez sağ Yeni Slovenya (NSi) partisinin lideri olarak 2019'dan beri AP üyesi. Slovenya'da 2014-2020 döneminde savunma bakanlığı bütçesinin usulsüz kullanıldığı iddiaları üzerine açılan soruşturmada Tonin, görevi kötüye kullanma ve yolsuzlukla suçlanıyor. Slovenya Yargıtayı, 2024 başında Tonin'in dokunulmazlığının kaldırılması için AP'ye resmi başvuruda bulundu.
AP Hukuk İşleri Komitesi, 2024 Nisan ayında yaptığı değerlendirmede, Tonin'in dokunulmazlığının kaldırılmasını tavsiye eden bir raporu genel kurula sundu. Ancak 23 Nisan 2024 tarihli genel kurul oylamasında, merkez sağ Avrupa Halk Partisi (EPP), aşırı sağ Kimlik ve Demokrasi (ID) ve Avrupalı Muhafazakarlar ve Reformistler (ECR) grupları, raporu reddetmek için bir araya geldi. Toplam 345'e karşı 304 oyla tavsiye reddedilirken, 37 çekimser oy kullanıldı. Oylamaya katılım yüksekti. EPP lideri Manfred Weber, oylama öncesinde yaptığı açıklamada, "Siyasi muhaliflerin yargı yoluyla susturulmasına izin vermeyeceğiz" diyerek kararı savundu.
Karar, özellikle Slovenya'daki yolsuzlukla mücadele kurumlarının çalışmalarını baltaladığı gerekçesiyle eleştirildi. Avrupa Parlamentosu'ndaki Sosyalistler ve Demokratlar (S&D) grubu, oylamayı "utanç verici" olarak nitelendirirken, Yeşiller ise "AB'nin hukukun üstünlüğü konusundaki inandırıcılığını zedelediğini" belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu olay, AB içinde yargı bağımsızlığı ve hukukun üstünlüğü konusundaki derin bölünmeleri bir kez daha gün yüzüne çıkardı. Özellikle Polonya ve Macaristan'da yaşanan hukuk devleti tartışmalarının ardından, şimdi de Slovenya'daki bir vaka AP'nin tutumunu sorgulatıyor. Tonin'in dokunulmazlığının korunması, AB'nin yolsuzlukla mücadele kurumlarına olan güveni azaltabilir. Slovenya'da Başbakan Robert Golob, kararı "AB'nin siyasi çıkarlar için hukuku feda etmesi" olarak yorumladı. Öte yandan, Tonin'in partisi NSi, kararı "Sloven egemenliğine saygı" olarak savundu.
Analistler, bu oylamanın aynı zamanda AP'deki sağ kanat partiler arasındaki koordinasyonun arttığını gösterdiğini ifade ediyor. EPP geleneksel olarak merkez sağ bir çizgideyken, ID ve ECR ile yapılan bu ittifak, önümüzdeki dönemde AB'nin göç, iklim ve genişleme politikalarında da benzer bloklaşmaların yaşanabileceğine işaret ediyor. Bu durum, AB'nin karar alma süreçlerini zorlaştırabilir ve komisyon başkanı Ursula von der Leyen gibi merkezci liderleri zor durumda bırakabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avrupa Parlamentosu'ndaki bu karar, Türkiye'nin AB ile ilişkileri açısından dolaylı da olsa önemli bir sinyal içermektedir. AB'nin yargı bağımsızlığı konusundaki tutarsızlığı, Türkiye'nin hukuk devleti reformları talepleri karşısında AB'nin elini zayıflatabilir. Türkiye, özellikle yargı bağımsızlığı ve yolsuzlukla mücadele konusunda sık sık AB tarafından eleştirilirken, benzer bir durumun AB içinde siyasi kayırmacılıkla ele alınması çifte standart eleştirilerini güçlendirecektir. Ayrıca, bu olay AB'nin genişleme politikasında da kırılganlık yaratabilir; aday ülkelerde hukukun üstünlüğü ilkelerinin uygulanması konusunda AB'nin kararlılığı sorgulanabilir. Türkiye'nin AB'ye uyum sürecinde benzer konularda daha esnek bir AB ile karşılaşma ihtimali artmıştır.
