Kazakistan ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki çok boyutlu ilişkilerde bağlantısallık, tüm alanları birbirine bağlayan ortak bir tema olarak öne çıkıyor. Orta Asya'nın en büyük ekonomisi olan Kazakistan, AB'nin bölgedeki en önemli ticaret ve enerji ortaklarından biri konumunda bulunuyor. İki taraf arasındaki ilişkiler, 2015 yılında imzalanan Genişletilmiş Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması (EPCA) ile kurumsal bir çerçeveye kavuşmuş durumda. Bu anlaşma, siyasi diyalog, ticaret, yatırım, enerji, ulaştırma ve çevre gibi birçok alanda işbirliğini öngörüyor.
Bağlantısallığın Ekonomik ve Enerji Boyutu
AB, Kazakistan'ın en büyük ticaret ortağı ve en büyük yatırımcısı konumunda. İkili ticaret hacmi 2022 yılında yaklaşık 40 milyar avroya ulaştı. Kazakistan'ın ihracatının büyük bölümünü petrol ve doğal gaz oluşturuyor; ülke, AB'nin petrol ithalatının yaklaşık yüzde 6'sını karşılıyor. Bununla birlikte, iki taraf yenilenebilir enerji ve yeşil hidrojen alanlarında da işbirliğini geliştirmeyi hedefliyor. AB'nin 2023 yılında başlattığı "Küresel Kapılar" (Global Gateway) stratejisi kapsamında, Orta Asya'ya yönelik ulaştırma ve enerji bağlantısallık projeleri finanse ediliyor. Özellikle Trans-Hazar Uluslararası Ulaştırma Rotası (Orta Koridor), Çin ile Avrupa arasında alternatif bir ticaret yolu olarak önem kazanıyor. Kazakistan, bu koridorun kilit ülkelerinden biri ve altyapı yatırımlarıyla rotanın kapasitesini artırmayı planlıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Kazakistan, Rusya ve Çin gibi iki büyük güç arasında yer alan stratejik konumuyla, AB için önemli bir denge unsuru. Ukrayna savaşı sonrası Rusya'ya yönelik yaptırımlar, Orta Koridor'un önemini daha da artırdı. AB, Kazakistan'ı istikrarlı bir ortak olarak görürken, Astana yönetimi de Avrupa ile ilişkilerini çeşitlendirerek Çin ve Rusya'ya bağımlılığını azaltmayı hedefliyor. Ayrıca, Kazakistan'ın siyasi reform süreci ve insan hakları alanındaki adımları AB tarafından yakından izleniyor. 2023 yılında düzenlenen AB-Orta Asya Zirvesi, bölgesel işbirliğinin derinleşmesi açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB-Kazakistan bağlantısallık odaklı işbirliği, Türkiye'nin Orta Koridor ve Türk Devletleri Teşkilatı gibi girişimleriyle örtüşmektedir. Türkiye, Trans-Hazar rotasının geliştirilmesinde Kazakistan ile ortak çıkarlara sahiptir ve bu koridorun etkinleşmesi, Türkiye'nin enerji ve ticaret merkezi olma vizyonuna katkı sağlayabilir. Ayrıca, AB'nin Kazakistan ile yakınlaşması, Türkiye'nin Orta Asya'daki nüfuz alanını genişletme çabalarına paralel bir gelişmedir. Türkiye'nin Kazakistan ile olan tarihi ve kültürel bağları, bu süreçte Ankara'yı doğal bir ortak konumuna getirmektedir.
