Avrupa Birliği (AB), sosyal medya devi Meta'ya ait Instagram ve Facebook'un, kullanıcıları bilinçsizce ekran başında tutan 'otopilot modu' tasarımını değiştirmesi için resmi uyarıda bulundu. AB Komisyonu tarafından yapılan incelemede, platformların psikolojik zaafları hedef alan yapısının, özellikle genç kullanıcılar üzerinde bağımlılık yarattığı belirtildi. Brüksel, şirkete 30 gün süre tanıyarak, gerekli düzenlemeleri yapmaması halinde ciddi para cezaları uygulayacağını duyurdu. Bu karar, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında alınan en kapsamlı önlemlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
AB Komisyonu'nun yayımladığı 47 sayfalık teknik raporda, Instagram ve Facebook'un tasarımının kullanıcıları sürekli kaydırma (scrolling) yapmaya ittiği ve bildirimlerle dikkat dağıtarak 'otopilot modu'na geçirildiği ifade edildi. Raporda, bu mekanizmaların kullanıcıların platformda geçirdikleri zamanı bilinçli olarak kontrol etmelerini engellediği vurgulanıyor. Özellikle küçük yaştaki kullanıcıların bu tasarımdan daha fazla etkilendiği, uyku düzeni bozuklukları ve sosyal izolasyon gibi sorunlara yol açtığı belirtiliyor.
Meta'nın bu bulgulara yanıt olarak kullanıcıya daha fazla kontrol sağlayan ayarlar sunması, zaman sınırlamaları getirmesi veya algoritmik akışta değişiklik yapması bekleniyor. AB, aksi halde şirketin küresel cirosunun yüzde 6'sına kadar para cezası ödemek zorunda kalabileceğini bildirdi. Meta'nın cevap süresi 30 gün olarak belirlenirken, şirketin şu ana kadar resmi bir açıklama yapmadığı öğrenildi.
Bölgesel veya küresel boyut
AB'nin bu hamlesi, dijital platformların sorumluluğu konusunda dünyada bir ilk niteliği taşıyor. Dijital Hizmetler Yasası (DSA), büyük teknoloji şirketlerine kullanıcı sağlığı ve güvenliği konusunda sıkı kurallar getiriyor. Benzer düzenlemeler ABD'de de tartışılırken, özellikle gençlerin sosyal medya kullanımına yönelik yasaklar gündemde. İngiltere, Avustralya ve Kanada gibi ülkeler de AB'yi örnek alarak benzer yasalar çıkarmayı planlıyor. Meta ise bu tür düzenlemelerin ifade özgürlüğünü kısıtladığı ve reklam gelirlerini düşürdüğü gerekçesiyle karşı çıkıyor.
Öte yandan, bu uyarı sadece Instagram ve Facebook'u değil, TikTok, YouTube gibi diğer platformları da etkileyecek bir emsal oluşturabilir. AB Komisyonu, genç kullanıcıların korunması için bağımlılık yaratan tasarıma karşı daha geniş bir düzenleme paketi hazırlığında olduğunu duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de milyonlarca kullanıcıya sahip Instagram ve Facebook'un bağımlılık yapıcı tasarımı, özellikle gençler arasında ciddi sorunlara yol açıyor. AB'nin bu kararı, Türkiye'deki sosyal medya düzenlemeleri için de emsal teşkil edebilir. Türkiye, kişisel verilerin korunması ve çevrimiçi güvenlik konularında AB standartlarına uyum sağlama çabası içinde. Ancak Türkiye'nin AB üyesi olmaması nedeniyle bu düzenlemelere doğrudan tabi olmasa da, küresel teknoloji şirketlerinin Türkiye pazarında da benzer değişiklikleri uygulaması beklenebilir. Aksi halde Türk kullanıcılar da bağımlılıkla mücadelede Avrupalı akranlarının gerisinde kalabilir.
