Avrupa Birliği (AB) ve Birleşik Krallık (İngiltere), Cebelitarık'ın statüsüne ilişkin yaklaşık dört yıl süren müzakerelerin ardından tarihi bir anlaşmaya imza attı. Taraflar arasında 2020 yılında başlayan müzakereler sonucunda varılan anlaşma, Cebelitarık ile İspanyol yetkilileri arasındaki işbirliğini artırmayı ve İngiltere’nin AB’den ayrılmasının ardından ortaya çıkan belirsizlikleri gidermeyi amaçlıyor.
Anlaşmanın arka planı ve temel unsurları
Cebelitarık, İber Yarımadası'nın güneyinde yer alan ve 1713 Utrecht Antlaşması'ndan bu yana İngiltere egemenliğinde bulunan stratejik bir bölge. İngiltere'nin 2016 referandumuyla AB'den ayrılma kararı almasının ardından Cebelitarık'ın statüsü önemli bir tartışma konusu haline geldi. Cebelitarık, AB referandumunda yüzde 96 gibi ezici bir çoğunlukla AB'de kalmak istediğini belirtmiş ancak İngiltere'nin kararıyla AB'den ayrılmıştı.
Yeni anlaşma, Cebelitarık ile İspanya arasındaki sınır geçişlerini kolaylaştırmayı, gümrük ve vergi konularında işbirliğini artırmayı ve bölgenin ekonomik istikrarını sağlamayı içeriyor. Anlaşma kapsamında, Cebelitarık'ın havalimanı ve limanı gibi kritik altyapılarının ortak kullanımına ilişkin düzenlemeler de yer alıyor. Ayrıca İspanyol balıkçıların Cebelitarık sularında avlanma hakları gibi uzun süredir devam eden anlaşmazlıkların çözüme kavuşturulması hedefleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Cebelitarık Anlaşması, yalnızca İngiltere-AB ilişkileri açısından değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik ve ticaret dengeleri açısından da kritik önem taşıyor. Cebelitarık Boğazı, Akdeniz ile Atlas Okyanusu arasındaki tek bağlantı noktası olması nedeniyle stratejik bir konuma sahip. Bu nedenle anlaşma, deniz ticareti ve askeri geçişler üzerinde doğrudan etkili olacak.
Uzmanlar, anlaşmanın İspanya ile İngiltere arasında yıllardır süren egemenlik tartışmalarına kalıcı bir çözüm getirmekten uzak olduğunu ancak pratik işbirliğini geliştirerek gerilimi azaltabileceğini belirtiyor. Anlaşma ayrıca, Brexit sonrası AB ile İngiltere arasında imzalanan Ticaret ve İşbirliği Anlaşması'nın bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cebelitarık Anlaşması, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de bölgesel denge açısından önemli yansımaları olabilir. Cebelitarık Boğazı'nın kontrolü, NATO ve AB'nin Akdeniz politikaları için kritik olduğundan, anlaşmanın sağladığı istikrar Türkiye'nin de içinde bulunduğu Doğu Akdeniz denkleminde dolaylı bir etki yaratabilir. Ayrıca, AB ile İngiltere arasındaki uyumlu işbirliği, Türkiye-AB ilişkilerinde model teşkil edebilecek nitelikte olup, özellikle gümrük birliği ve sınır yönetimi konularında benzer yaklaşımların geliştirilmesine zemin hazırlayabilir.
