Avrupa Birliği, gen düzenleme teknikleriyle (NGT) elde edilen bitkilerin tarımda daha geniş kullanımına olanak tanıyan yeni düzenlemeyi onayladı. Brüksel’deki milletvekilleri hafta başında, bu ürünlere yönelik kısıtlamaların hafifletilmesi yönünde nihai onayı verdi. Yeni genomik teknikler olarak adlandırılan yöntemlerle geliştirilen bitkilerin, kuraklık ve hastalıklara karşı daha dayanıklı olduğu, böylece verim artışı sağlayacağı ve iklim değişikliğiyle mücadeleye katkıda bulunacağı belirtiliyor. Ancak karar, küçük ölçekli çiftçiler ve çevre örgütleri arasında endişe yarattı.
Gen düzenleme teknikleri nedir ve neden tartışmalı?
Yeni genomik teknikler (NGT), bitkilerin DNA’sında hassas değişiklikler yapılmasına olanak tanır. Geleneksel genetiği değiştirilmiş organizmalardan (GDO) farklı olarak, bu teknikler çoğu zaman yabancı bir organizmadan gen aktarımı içermez. Avrupa Komisyonu, NGT’lerin geleneksel ıslah yöntemleriyle benzer riskler taşıdığını ve bu nedenle daha esnek bir düzenlemeye tabi olması gerektiğini savunuyor.
Yeni düzenleme, NGT bitkilerininAvrupa genelinde ekilmesini kolaylaştırırken, etiketleme ve izleme gerekliliklerini de azaltıyor. Ancak eleştirmenler, bu kararın biyolojik çeşitliliği tehdit edebileceğini, tohumların patentlenmesine yol açarak küçük çiftçilerin bağımlılığını artırabileceğini ileri sürüyor.
Küçük çiftçiler ve çevreci gruplardan tepki
Küçük ölçekli çiftçileri temsil eden örgütler, NGT’lerin yaygınlaşmasının yerel tohum çeşitliliğini azaltacağı ve tarımın endüstriyel tekelleşmesini hızlandıracağı uyarısında bulunuyor. Özellikle Fransa, Almanya ve İtalya’daki çiftçi birlikleri, bu teknolojinin risklerinin yeterince değerlendirilmediğini belirtiyor. Yeşil Barış ve Çevre Dostları gibi STK’lar ise düzenlemeyi “şirketlerin çıkarlarına hizmet eden” bir adım olarak nitelendirdi.
AB’nin kararı, dünyada gen düzenleme tekniklerine yönelik farklı yaklaşımları da yansıtıyor. ABD ve Kanada, benzer ürünleri uzun süredir piyasaya sürerken, AB genetik modifikasyona en katı kuralları uygulayan bölge konumundaydı. Yeni düzenlemeyle AB, bu alanda hem ticari avantaj elde etmeyi hem de iklim hedeflerine katkı sağlamayı amaçlıyor.
Küresel boyut: Ticaret savaşları ve gıda güvenliği
NGT’lerin yaygınlaşması, küresel ticarette yeni gerilimlere yol açabilir. Genetik değişiklik içeren ürünlere katı etiketleme şartı getiren ülkeler (örneğin Çin ve Hindistan), AB’nin bu adımına karşı önlem alabilir. Diğer yandan, Ukrayna savaşı ve iklim krizi nedeniyle artan gıda fiyatları, daha dayanıklı tohum çeşitlerine olan talebi artırıyor. BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), sürdürülebilir tarım için biyoteknolojinin potansiyelini kabul etmekle birlikte, düzenleyici çerçevelerin şeffaf olması gerektiğini vurguluyor.
Yeni düzenleme, AB Parlamentosu’nda 307 lehte, 260 aleyhte oyla kabul edildi. Kararın yürürlüğe girmesi için üye devletlerin de onayı gerekiyor. Tartışmaların, önümüzdeki aylarda Tarım Bakanları Konseyi’nde yoğunlaşması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin gen düzenleme tekniklerine yönelik düzenlemeyi yumuşatması, Türkiye’nin tarım politikaları ve ticari ilişkileri açısından dikkatle izlenmeli. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği çerçevesinde tarım ürünleri ticaretinde önemli bir ortak; bu karar, özellikle tohum ithalatı ve tarımsal ürün standartlarında uyum sürecini etkileyebilir. Diğer yandan, Türkiye’nin küçük ölçekli çiftçilerinin yoğun olduğu tarım yapısı göz önüne alındığında, benzer teknolojilerin yaygınlaşması yerel tohum çeşitliliği ve çiftçi gelirleri üzerinde baskı oluşturabilir. Türkiye’nin, hem AB normlarıyla uyum hem de biyolojik çeşitliliği koruma arasında dengeli bir politika izlemesi gerekiyor.
