Avrupa Sayıştayı Başkanı Pierre Moscovici, Avrupa Birliği'nin Covid-19 salgını sonrası ekonomik toparlanma için oluşturduğu 750 milyar euroluk kurtarma fonunun "kesinlikle bir başarı" olduğunu söyledi. 2020'de yaşanan salgın krizinin ardından kurulan fon, üye ülkeler arasında dayanışmayı güçlendirdi ve ekonomik toparlanmaya önemli katkı sağladı.
Fonun arka planı ve işleyişi
2020 yılı, dünya genelinde olduğu gibi Avrupa'da da "felaket yılı" olarak nitelendirildi. Covid-19 salgını hızla yayılırken, sokağa çıkma yasakları, sokağa çıkma kısıtlamaları ve sosyal mesafe kuralları günlük yaşamın bir parçası haline geldi. Ancak bu zorlu dönemde Avrupa ülkeleri, ortak aşı tedariki ve ardından devasa bir kurtarma fonu üzerinde anlaşarak büyük bir dayanışma örneği sergiledi.
AB'nin kurtarma fonu, resmi adıyla Next Generation EU (Yeni Nesil AB), 2021-2027 bütçe dönemi için tasarlandı. Fonun merkezinde 723,8 milyar euroluk bir kredi ve hibe paketi bulunuyor. Üye ülkeler, ekonomilerini yeşil ve dijital dönüşüme uyumlu hale getirmek için bu kaynaktan yararlandı. İtalya, İspanya, Polonya ve Romanya gibi ülkeler en büyük payı alan ülkeler arasında yer aldı.
Moscovici, fonun sadece ekonomik bir araç olmadığını, aynı zamanda AB'nin kriz anlarında ortak hareket etme kapasitesini gösterdiğini vurguladı. Salgın sırasında aşı tedarikinde yaşanan sorunlara rağmen, ortak alım mekanizması sayesinde üye ülkeler arasında eşitsizliklerin azaltıldığını belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut
AB kurtarma fonu, küresel ekonomi politikaları açısından da örnek teşkil ediyor. ABD'nin benzeri teşvik paketlerinden farklı olarak, AB fonu ortak borçlanma yoluyla finanse edildi. Bu, AB'nin mali entegrasyonunda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak fonun denetimi ve kullanımı konusunda bazı eleştiriler de yok değil. Avrupa Sayıştayı, fonun etkin kullanımı ve şeffaflık konusunda düzenli raporlar yayınlıyor.
Küresel ölçekte, benzer kurtarma programları diğer bölgelerde de uygulandı. Ancak AB'nin fonu, üye ülkeler arasındaki dayanışmayı güçlendirmesi ve ortak maliye politikasına yönelik bir adım olması nedeniyle ayrı bir öneme sahip. Moscovici'nin açıklamaları, fonun gelecekteki krizler için bir model oluşturabileceğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin Covid kurtarma fonu, Türkiye'nin AB ile ilişkileri açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, AB üyesi olmadığı için fondan doğrudan yararlanamadı; ancak AB pazarındaki ekonomik toparlanma, Türkiye'nin ihracatı ve ticari ilişkileri üzerinde olumlu etki yapabilir. Ayrıca AB'nin ortak borçlanma modeli, Türkiye'nin kendi ekonomik politikaları için bir referans olabilir. Bölgesel istikrar açısından, AB'nin ekonomik dayanışma göstermesi, Doğu Akdeniz ve göç konularında işbirliği için zemin hazırlayabilir.
