Avrupa Birliği'nde (AB) çocukların sosyal medya erişimine yönelik düzenleme çalışmaları kritik bir aşamaya geldi. Pazartesi günü bir uzman komitesinin, AB Komisyonu'na sunmak üzere hazırladığı tavsiye raporunu açıklaması bekleniyor. Raporda, çocukların sosyal medya kullanımına tamamen yasak getirilmesinden yaş sınırlamalarına kadar çeşitli seçeneklerin yer alması öngörülüyor. Bu adım, AB genelinde çocukların dijital platformlardaki güvenliğini artırmayı hedefleyen kapsamlı bir yasal düzenleme sürecinin parçası olarak görülüyor.
Uzman komiteden beklenen öneriler
AB Komisyonu tarafından oluşturulan ve bağımsız uzmanlardan oluşan komite, çocukların sosyal medyada karşılaştığı riskleri değerlendirerek kapsamlı bir rapor hazırladı. Raporun, zorunlu yaş doğrulama sistemlerinden reklam ve algoritmik içerik önerme kısıtlamalarına kadar geniş bir yelpazede öneri içermesi bekleniyor. Özellikle 13-16 yaş arası çocuklar için sosyal medyaya katılımın yetişkin gözetimine tabi olması veya belirli saatlerle sınırlandırılması gibi seçenekler masada. Fransa, Almanya ve Belçika gibi üye ülkeler, ulusal düzeyde benzer adımları çoktan atmış durumda. Fransa, 2023 yılında 15 yaş altı çocukların sosyal medyaya kaydolması için ebeveyn izni şartı getiren bir yasayı kabul etmişti.
AB Komisyonu, çocukların dijital ortamda korunmasını öncelikli politika alanlarından biri olarak tanımlıyor. Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında büyük platformlara çocukları koruyucu önlemler alma zorunluluğu getirilmişti ancak uzmanlar, mevcut düzenlemelerin yetersiz kaldığını savunuyor. Komitenin önerilerinin, DSA'nın uygulanmasını güçlendirecek ek tedbirler içermesi bekleniyor. Ayrıca raporun, sosyal medya şirketlerine çocuk kullanıcılar için zorunlu yaş tespiti ve ebeveyn onay mekanizmaları kurma çağrısı yapması muhtemel.
Küresel eğilim ve ülkelerin yaklaşımı
Dünya genelinde çocukların sosyal medya kullanımına yönelik kısıtlamalar hızla yayılıyor. Halihazırda 20'den fazla ülke, çeşitli yaş sınırları ve düzenlemeler uyguluyor veya önermiş durumda. Fransa, İtalya ve İspanya gibi AB üyelerinin yanı sıra, Avustralya, Hindistan ve Brezilya gibi ülkeler de benzer adımlar attı. Avustralya, geçen yıl 16 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımını tamamen yasaklayan bir yasa tasarısını parlamentoya sunmuştu. ABD'de ise eyalet düzeyinde farklı düzenlemeler mevcut; Utah ve Arkansas gibi eyaletler, çocuklar için sosyal medya hesabı açılmasını ebeveyn iznine bağladı.
Uzmanlar, bu eğilimin arkasında artan siber zorbalık, çevrim içi taciz, mahremiyet ihlalleri ve bağımlılık riskine dair kanıtların giderek güçlenmesinin yattığını belirtiyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve UNICEF gibi uluslararası kuruluşlar, çocukların dijital medyada geçirdiği sürenin sınırlandırılması ve içerik denetiminin artırılması yönünde tavsiyelerde bulunuyor. Ancak bazı sivil toplum kuruluşları, tam yasakların çocukların ifade özgürlüğünü ve dijital okuryazarlık gelişimini kısıtlayabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik düzenlemeler son yıllarda gündeme gelmiştir. 2023'te kabul edilen ve 16 yaş altı çocukların sosyal medya hesabı açmasını ebeveyn iznine bağlayan yasa teklifi, mecliste görüşülmeyi beklemektedir. AB'nin bu konuda atacağı adımlar, Türkiye'nin mevzuat uyumu açısından referans oluşturabilir. Özellikle AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve vize serbestisi müzakerelerinde dijital düzenlemelerin uyumu önemli bir başlık haline gelmiştir. Ayrıca Türkiye, son yıllarda sosyal medya platformlarına yönelik içerik denetimi ve veri güvenliği konularında kendi ulusal düzenlemelerini (örneğin 5651 sayılı kanun) sıkılaştırmıştır. AB'nin çocuk koruma odaklı yeni düzenlemeleri, Türkiye'deki benzer çalışmalara ivme kazandırabilir ve uluslararası standartlarla uyumu teşvik edebilir.
