Avrupa Birliği (AB), gümrüksüz çelik ithalat kotalarını yaklaşık yüzde 50 oranında düşürme kararı alırken, serbest ticaret anlaşması (FTA) bulunan 12 ülke için daha ılımlı kesintiler uygulayacağını duyurdu. Brüksel’den yapılan açıklamada, AB’nin çelik sektöründeki korunma önlemlerini 1 Temmuz’dan itibaren yeniden şekillendirdiği belirtildi. Yeni düzenlemeyle, AB’nin toplam çelik ithalat kotası yıllık bazda 42 milyon tona indirilirken, bu miktarın büyük kısmı serbest ticaret anlaşması olan ülkelere ayrıldı. AB Komisyonu’nun ticaretten sorumlu üyesi Valdis Dombrovskis, kararın "Avrupa çelik üreticilerini korumak ve aşırı kapasiteyle mücadele etmek" amacı taşıdığını ifade etti.
Serbest ticaret anlaşmalı ülkeler avantajlı
AB’nin yeni kota sistemi, Güney Kore, Japonya, Hindistan ve Türkiye gibi 12 ülkeye daha avantajlı koşullar sunuyor. Bu ülkeler, AB’nin genel kota düşüşünden daha az etkilenirken, diğer ülkelerin ihracatçıları yüzde 50’ye varan kesintilerle karşı karşıya kalacak. AB Komisyonu’na göre, serbest ticaret anlaşması bulunan ülkeler için kota düşüşü ortalama yüzde 25 seviyesinde kalacak. Öte yandan, AB’nin çelik ithalatında en büyük tedarikçilerden biri olan Çin, bu kapsam dışında tutuluyor. Brüksel, Çin’in devlet destekli çelik üretiminin küresel fiyatları bozduğunu ve AB pazarında haksız rekabet yarattığını savunuyor. Dombrovskis, "Serbest ticaret anlaşmalarımız olan ortaklarımızla işbirliğimizi sürdürürken, piyasa bozucu uygulamalara karşı önlem almaya devam edeceğiz" dedi.
Karar, AB’nin 2018 yılında Donald Trump yönetiminin çelik ve alüminyuma getirdiği gümrük vergilerine yanıt olarak uygulamaya koyduğu korunma önlemlerinin bir parçası. AB, o dönemde küresel çelik ticaretinde yaşanan yön değişimini engellemek için belirli ülkelere kota uygulamaya başlamıştı. ABD’nin ardından çelik üreticilerinin AB pazarına yönelmesiyle birlikte kotanın daha fazla daraltılması gündeme gelmişti. Avrupa Çelik Birliği (EUROFER), yeni kotanın "yerel üreticileri korumak için yetersiz" olduğunu savunurken, bazı ithalatçı firmalar kotaların tedarik zincirini olumsuz etkilediğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
AB’nin çelik kotası kararı, yalnızca blok içi değil, küresel çelik ticaretini de etkileyecek. Özellikle Asya ülkeleri, AB pazarına erişimde zorlanırken, serbest ticaret anlaşması olan ülkeler avantajlı konumda. AB, bu adımla bir yandan yerli üreticisini korurken, diğer yandan ticaret ortaklarıyla ilişkilerini dengelemeye çalışıyor. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) çerçevesinde alınan bu önlemler, benzer korumacılık eğilimlerinin artmasına neden olabilir. Uzmanlar, ABD’nin çelik gümrük vergilerinin ardından AB’nin de benzer bir yol izlemesinin, küresel çelik ticaretinde parçalanmaya yol açtığını belirtiyor. Öte yandan, Çin’in kota dışı bırakılması, Pekin yönetiminin AB ile ticari gerilimini tırmandırabilir. Çin’in çelik ihracatı, AB’ye yönelik olası bir kısıtlama nedeniyle başka pazarlara kayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB ile Gümrük Birliği’nin sağladığı serbest ticaret anlaşması kapsamında çelik ihracatında daha avantajlı bir konumda yer alıyor. Yeni kota düzenlemesinde yer alan 12 ülke arasında bulunan Türkiye, genel kota kesintilerinden daha az etkilenecek. Ancak AB’nin toplam çelik talebindeki daralma, Türk çelik ihracatçılarını olumsuz etkileyebilir. Türkiye’nin AB’ye yaptığı çelik ihracatı, toplam ihracatının önemli bir bölümünü oluşturuyor. Karar, Türkiye’nin AB pazarındaki rekabet gücünü korumasına yardımcı olsa da, küresel çelik ticaretindeki durgunluk ve Çin gibi büyük oyuncuların alternatif pazarlara yönelmesi, orta vadede zorluk yaratabilir. Türk yetkililer, AB ile ticari ilişkileri güçlendirmek ve kotaların daha da daraltılmaması için müzakerelere devam etmek zorunda.
