Avrupa Birliği'nin üye ülkelerin kamu harcamalarını denetleyen mali kuralları, üst üste yaşanan bütçe gerilimlerine rağmen piyasaları ve kredi derecelendirme kuruluşlarını tedirgin etmeden yoluna devam ediyor. Pandemi sonrası yenilenen bu mekanizma, son dönemde Fransa ve İtalya gibi büyük ekonomilerin bütçe açıklarının yüksek seyretmesi nedeniyle en sert testini yaşadı. Ancak AB Komisyonu'nun esnek tutumu ve üye ülkeler arasındaki koordinasyon, tahvil piyasalarında ciddi bir dalgalanmaya izin vermedi. Derecelendirme kuruluşları da şimdilik AB'nin kredi notunda bir değişikliğe gitmedi.
Mali Kuralların Evrimi ve Son Dönem Gerilimler
Avrupa Birliği'nin Maastricht Kriterleri olarak bilinen mali kuralları, üye ülkelerin bütçe açığının GSYH'nin yüzde 3'ünü, kamu borcunun ise yüzde 60'ını aşmamasını öngörüyordu. Pandemi döneminde bu kurallar askıya alınmış, 2024 yılı itibarıyla yeniden yürürlüğe girmişti. Ancak yeni düzenleme, ülkelere borç azaltma konusunda daha fazla esneklik tanıyor. Fransa, İtalya, Belçika gibi ülkelerin kamu borçları yüzde 100'ün üzerinde seyrederken, bütçe açıkları da yüzde 3 sınırını aşmış durumda. AB Komisyonu, bu ülkeler için aşırı açık prosedürü başlatmış olmasına rağmen, cezai yaptırım uygulamak yerine müzakereleri tercih ediyor. Bu yaklaşım, piyasalarda AB'nin dağılma veya borç krizi endişelerini azalttı.
Almanya ve Hollanda gibi mali disiplini savunan ülkeler ise kuralların gevşetilmesinden rahatsız. Özellikle Almanya'da koalisyon hükümeti içinde bütçe konusunda yaşanan anlaşmazlıklar, AB düzeyinde de gerginlik yaratıyor. Ancak bu ülkeler, AB'nin genel borç piyasalarını istikrara kavuşturma çabalarına destek veriyor. Sonuçta, AB üyeleri arasındaki mali dayanışma mekanizmaları (NextGenerationEU gibi) sayesinde, büyük bir krizin eşiğinden dönülmüş oldu.
Piyasalar ve Derecelendirme Kuruluşlarının Sınavı
Fransa'nın 2025 bütçe hedeflerini tutturmakta zorlanacağına dair haberler, haziran ayında kısa süreli bir tahvil satışına yol açtı. Ancak AB Merkez Bankası'nın faiz indirim sinyalleri ve AB Komisyonu'nun esnek maliye politikası çağrıları, piyasaları yatıştırdı. Moody's ve Fitch gibi kredi derecelendirme kuruluşları, şimdilik AB'nin not görünümünde bir değişikliğe gitmedi. Uzmanlar, AB'nin bir bütün olarak düşük borçlanma maliyetine sahip olmasının ve ortak tahvil ihraçlarındaki güçlü talebin, krizi önlediğini belirtiyor. Bununla birlikte, İtalya'nın yüksek borcu ve düşük büyümesi, orta vadede bir risk faktörü olarak görülüyor.
Küresel ölçekte ise AB'nin mali istikrarı, doların hakimiyeti karşısında euronun rekabet gücü için kritik. ABD'de faizlerin yüksek seyretmesi, Avrupa'dan sermaye çıkışına neden oluyor. Bu bağlamda AB'nin kendi içindeki bütçe disiplini, yatırımcı güveni için belirleyici olacak. Brexit sonrası AB'nin ekonomik entegrasyonu zayıflamış olsa da, son kriz yönetimi, bloğun temel sorunlar karşısında bir arada durabildiğini gösterdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin mali kurallarındaki esneklik ve kriz yönetimi, Türkiye açısından dolaylı etkiler taşıyor. Öncelikle, AB'nin bütçe disiplinini koruyarak büyümesi, Türkiye'nin en büyük ticaret ortağı olarak ihracatına olumlu yansıyabilir. Ayrıca, AB'nin borçlanma maliyetlerinin düşük kalması, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin uluslararası piyasalardan fon bulma koşullarını dolaylı olarak etkiliyor. Ancak AB'nin kendi iç meselelerine odaklanması, Türkiye ile üyelik müzakerelerinin askıda kalmasına yol açabilir. Diğer yandan, AB'nin mali disiplin konusundaki deneyimi, Türkiye'nin kendi bütçe açığını kontrol altına alma çabalarına referans olabilir. Sonuç olarak, istikrarlı bir AB, Türkiye için ekonomik anlamda daha öngörülebilir bir ortam sağlıyor.
