Avrupa Birliği, Nisan ayında tam olarak faaliyete geçen Giriş/Çıkış Sistemi'nin (EES) yol açabileceği seyahat kaosunu önlemek amacıyla Brexit sonrası uygulanacak sınır kontrollerini ertelemeyi değerlendiriyor. Sistem, üçüncü ülke vatandaşlarının Schengen bölgesine giriş ve çıkışlarını elektronik olarak kaydederek mevcut pasaport damgalama yönteminin yerini almayı hedefliyor. Ancak sistemin devreye girmesiyle birlikte özellikle Dover ve Calais gibi yoğun sınır kapılarında uzun kuyruklar oluşmasından endişe ediliyor. AB yetkilileri, sistemin sorunsuz işlemesi için ek süre tanınması gerektiğini belirtiyor.
EES Sistemi ve Yaşanan Aksaklıklar
2022'de başlatılması planlanan ancak çeşitli nedenlerle ertelenen EES, Nisan 2024'te tam kapasiteyle çalışmaya başladı. Sistem, biyometrik veriler (yüz tanıma ve parmak izi) kullanarak seyahat edenlerin kimliğini doğruluyor. Ancak sistemin ilk günlerinde yaşanan teknik arızalar, sınır kapılarında uzun bekleme sürelerine neden oldu. Fransa ve İngiltere arasındaki Dover Limanı'nda araç kuyruklarının kilometresi aştığı görüldü. Benzer sorunlar Eurostar tren istasyonlarında da yaşandı. Sistemin henüz istenilen performansı gösterememesi, AB üyesi ülkelerin ve seyahat şirketlerinin tepkisine yol açtı.
AB Komisyonu, sistemin genişletilmesi için üye ülkelere esneklik tanımayı tartışıyor. Özellikle 2024 Paris Olimpiyatları ve yaz turizm sezonu öncesinde olası bir kaosun önüne geçmek isteyen yetkililer, kontrollerin kademeli olarak uygulanmasını ya da tamamen ertelenmesini değerlendiriyor. Konuya yakın kaynaklar, kararın önümüzdeki haftalarda netleşebileceğini ifade ediyor.
Seyahat Sektörünün Endişeleri
Havayolları, feribot şirketleri ve otobüs firmaları, EES'in getireceği ek yükün operasyonlarını olumsuz etkileyeceğini belirtiyor. Özellikle İngiltere'den AB'ye yapılan seyahatlerde, vizesiz seyahat eden Britanyalıların sistemde kayıtlı olması gerekiyor. Bu durum, Brexit sonrası zaten artan bürokratik işlemleri daha da karmaşık hale getiriyor. Sivil toplum kuruluşları ise sistemin veri gizliliği ihlali riski taşıdığını savunuyor. Electronic Frontier Foundation gibi kuruluşlar, biyometrik verilerin toplanmasının güvenlik riski oluşturduğunu ve vatandaşların özel hayatına müdahale anlamına geldiğini ifade ediyor.
AB yetkilileri ise sistemin sınır güvenliğini artırdığını ve yasa dışı göçle mücadelede önemli bir araç olduğunu vurguluyor. Avrupa Sınır ve Sahil Güvenlik Ajansı (Frontex) verilerine göre, EES sayesinde sahte pasaportla yapılan girişlerin yüzde 20 azaldığı belirtiliyor. Ancak sivil toplum örgütleri, bu verilerin doğruluğunu sorguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
EES'in uygulanması yalnızca AB ile İngiltere arasındaki seyahatleri etkilemiyor. Sistem, Schengen bölgesine giriş yapan tüm üçüncü ülke vatandaşlarını kapsıyor. Bu durum, Türkiye, ABD, Kanada gibi ülkelerin vatandaşları için de yeni kurallar anlamına geliyor. Özellikle Türkiye'den AB'ye yapılan seyahatlerde, vize muafiyeti olan vatandaşların sistemde kayıt yaptırması gerekecek. Bu da seyahat sürelerini uzatabilir ve ek masraflar doğurabilir. Ayrıca sistemin devreye girmesi, Avrupa'nın sınır yönetimi politikalarında dijital dönüşümün bir parçası olarak görülüyor. Benzer uygulamaların diğer bölgelerde de hayata geçirilmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye-AB ilişkileri açısından iki boyutlu bir önem taşıyor. Birincisi, Türk vatandaşlarının Schengen bölgesine seyahatleri sırasında EES'in getireceği yeni prosedürler, mevcut vize süreçlerine ek zorluklar ekleyebilir. Bu durum, Türkiye'den AB'ye yapılan iş ve turizm amaçlı seyahatleri olumsuz etkileyebilir. İkincisi, sistemin ertelenmesi veya aksaması, AB'nin sınır yönetimi kapasitesine ilişkin güveni azaltabilir; bu da Türkiye'nin AB ile yürüttüğü göç anlaşması müzakerelerinde elini güçlendirebilir. Türkiye, mevcut anlaşma kapsamında düzensiz göçü önleme konusunda önemli bir rol oynuyor; ancak AB'nin kendi sınır sistemlerinde yaşadığı sorunlar, karşılıklı güveni etkileyebilir. Kısacası, EES'in akıbeti, Türkiye-AB ilişkilerinin geleceğinde küçük ama sembolik bir gösterge olarak izlenmeli.
