Avrupa Birliği (AB), Perşembe günü yaptığı oylamayla, Airbus ve Boeing arasındaki uzun süreli ticaret anlaşmazlığında ABD'ye yönelik misilleme tarifelerinin askıya alınmasını uzatma kararı aldı. Bu adım, iki dev havacılık üreticisini ilgilendiren ve yıllardır süren Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) davalarının ardından gelen geçici bir barış hamlesi olarak değerlendiriliyor. Kararın süresi ve kapsamı ise halen müzakere ediliyor. Brüksel'deki AB liderleri, bu hamleyle transatlantik ticari ilişkilerde daha fazla gerilimi önlemeyi ve karşılıklı güveni tesis etmeyi amaçlıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Uzun Süreli Anlaşmazlık
Airbus ve Boeing arasındaki ticaret savaşı, on yılı aşkın bir süredir devam ediyor. Her iki taraf da karşılıklı olarak haksız sübvansiyonlar ve devlet yardımları konusunda DTÖ'ye şikayette bulunmuştu. DTÖ, 2019 yılında ABD'ye, Airbus'a verilen sübvansiyonlar nedeniyle 7,5 milyar dolar değerinde AB ürününe gümrük vergisi uygulama yetkisi vermişti. Benzer şekilde 2020'de de AB, Boeing'e verilen sübvansiyonlar için 4 milyar dolarlık ABD ürününe misilleme yapma hakkı kazanmıştı. Ancak, Mart 2021'de her iki taraf da karşılıklı tarifeleri dört ay süreyle askıya almayı kabul etmişti. O tarihten bu yana askıya alma kararı birkaç kez uzatıldı. Son uzatma, AB Konseyi'nin Avrupa Komisyonu'nun önerisini onaylamasıyla gerçekleşti. Karar, özellikle pandemi sonrası toparlanma çabaları ve artan enflasyonist baskılar altında ticari belirsizliği azaltmayı hedefliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Transatlantik İlişkilerde Yeni Dönem
Bu gelişme, ABD ile AB arasındaki transatlantik ticari ilişkilerde yeni bir dönemin işareti olarak yorumlanıyor. Joe Biden yönetimi, selefi Donald Trump'ın ticaret savaşları politikasını terk ederek daha işbirlikçi bir yaklaşım benimsemişti. Ancak, Çin'in yükselişi ve küresel tedarik zincirlerindeki kırılganlıklar, Batılı müttefikleri ortak stratejiler geliştirmeye itiyor. Airbus-Boeing anlaşmazlığının çözümü, yalnızca bu iki şirket için değil, aynı zamanda havayolu şirketleri ve ilgili sektörler için de kritik öneme sahip. Tarifelerin kalıcı olarak kaldırılması, maliyetleri düşürecek ve küresel havacılık sektörünün canlanmasına katkı sağlayacak. Öte yandan, AB'nin bu hamlesi, ABD ile diğer ticari konularda (dijital hizmet vergileri, çelik-alüminyum tarifeleri gibi) de müzakerelere zemin hazırlayabilir. Uzmanlar, iki tarafın da ortak hedefler (yeşil dönüşüm, dijitalleşme, tedarik zinciri güvenliği) doğrultusunda işbirliğini derinleştirme potansiyeline dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bu gelişmeden doğrudan etkilenmese de dolaylı yansımalar söz konusudur. Türkiye, havacılık sektöründe özellikle parça üretimi ve bakım-onarım alanında AB ve ABD ile ticaret yapmaktadır. Airbus ve Boeing arasındaki ticaret barışının kalıcı hale gelmesi, Türk havayolu şirketlerinin uçak alım maliyetlerini ve operasyonel giderlerini olumlu etkileyebilir. Ayrıca, AB'nin ticaret politikasındaki yumuşama, Türkiye-AB Gümrük Birliği'nin güncellenmesi müzakerelerinde de daha iyimser bir ortam yaratabilir. Ancak, Türkiye'nin kendi havacılık sektörü (TAI, Baykar gibi firmalar) bu devlerin tedarik zincirinde yer almadığı için doğrudan bir mali etki beklenmemektedir. Küresel ölçekte ise ticaret savaşlarının azalması, Türkiye'nin ihracat pazarlarındaki belirsizliği azaltarak büyüme dinamiklerini destekleyebilir.
