Küresel çapta birincil tropikal yağmur ormanlarının yok oluşu, 2024'teki rekor seviyeye kıyasla 2025'te üçte birden fazla azalarak, Brezilya'nın öncülüğünde “cesaret verici” bir düşüş kaydetti. Ancak uzmanlar, dünyanın ormansızlaşmayı 2030'a kadar durdurma hedefinden hâlâ çok uzak olduğunu vurguluyor.
Gelişmenin arka planı
Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) tarafından yayımlanan yıllık rapora göre, 2025 yılında yaklaşık 3,7 milyon hektar birincil yağmur ormanı yok oldu. Bu alan, neredeyse İsviçre büyüklüğünde. 2024'te ise bu rakam 5,6 milyon hektarla rekor kırmıştı. Düşüşün büyük kısmı, Brezilya Amazonu'nda başkan Lula da Silva'nın uyguladığı daha sıkı çevre politikaları ve yasadışı ağaç kesimine karşı artırılmış denetimler sayesinde gerçekleşti. Brezilya'da ormansızlaşma 2024'e göre yüzde 50 azaldı.
Bununla birlikte diğer bölgelerde durum farklı. Kongo Havzası'nda ormansızlaşma hız kesmeden devam ederken, Endonezya'da palmiye yağı ve kağıt hamuru tarlaları için orman kesimi arttı. Raporda, küresel ısınmanın etkisiyle yangınların da orman kaybına katkıda bulunduğu belirtiliyor. Özellikle Kanada ve Sibirya'daki yangınlar, kuzey ormanlarında büyük tahribata yol açtı.
Bölgesel ve küresel boyut
Ormansızlaşmanın azalması, iklim değişikliğiyle mücadelede umut verici bir gelişme olsa da, bilim insanları mevcut hızın 2030 hedefi için yetersiz olduğu konusunda uyarıyor. 2021'de 140 ülkenin imzaladığı Glasgow Ormansızlaşma Deklarasyonu, orman kaybını 2030'a kadar durdurmayı taahhüt ediyor. Ancak WRI'ya göre, bu hedefe ulaşmak için ormansızlaşmanın yılda en az %10 azalması gerekiyor; 2025'teki %3,4'lük iyileşme ise yetersiz.
Brezilya'nın başarısı, diğer ülkeler için bir model oluşturabilir. Ülke, uydu izleme sistemlerini geliştirerek yasadışı faaliyetleri tespit etmede önemli ilerleme kaydetti. Ayrıca yerli toplulukların toprak haklarının tanınması, orman korumada etkili bir araç olarak öne çıkıyor. Ancak küresel talepler (sığır eti, soya, palmiye yağı gibi emtialar) hâlâ ormansızlaşmayı tetikliyor. AB'nin yeni ormansızlaşma karşıtı düzenlemesi, ithal ürünlerde sıkı kurallar getirerek bu eğilimi tersine çevirmeyi hedefliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, ormansızlaşmanın küresel iklim değişikliği üzerindeki etkisi Türkiye'yi de yakından etkiliyor. Akdeniz havzası, iklim değişikliğine en duyarlı bölgelerden biri; Türkiye'de kuraklık ve orman yangınları artıyor. Brezilya gibi ülkelerin başarılı politikaları, Türkiye'nin orman koruma ve yangınla mücadele stratejileri için dersler sunabilir. Ayrıca AB'nin ormansızlaşma karşıtı düzenlemesi, Türkiye'nin tarım ve orman ürünleri ihracatında yeni standartlara uyum sağlamasını gerektirecek. Bu bağlamda, uluslararası iş birliği ve sürdürülebilir kaynak yönetimi, Türkiye'nin de gündeminde olmalı.
