Yeni bir rapora göre, 2021 yılında dünya genelinde hava kirliliği sağlıksız seviyelere fırladı. İsviçre merkezli hava kalitesi teknolojisi şirketi IQAir tarafından hazırlanan Dünya Hava Kalitesi Raporu, 117 ülke ve bölgedeki 6.475 şehirden alınan verileri analiz etti. Rapor, küresel çapta hava kirliliğinin arttığını ve milyonlarca insanın sağlığını tehdit ettiğini ortaya koydu. En temiz hava İskandinav ülkelerinde ölçülürken, en kirli hava ise Güney Asya ülkelerinde kaydedildi.
Raporun arka planı ve metodolojisi
IQAir'ın raporu, Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) hava kalitesi kılavuz değerlerini temel alıyor. WHO, PM2.5 (partikül madde 2.5 mikron) için yıllık ortalama 5 mikrogram/metreküp sınırını öneriyor. Raporda, 2021'de sadece 222 şehrin bu sınıra uyduğu belirtiliyor. 93 şehirde ise PM2.5 seviyeleri WHO sınırının 10 katından fazla çıktı. Veriler, hükümetlere ait hava kalitesi istasyonları ve düşük maliyetli sensörlerle toplandı.
En temiz havanın olduğu ülkeler arasında Yeni Kaledonya (ort. 3.8 µg/m³), Porto Riko (4.1 µg/m³) ve İzlanda (5.5 µg/m³) yer aldı. En kirli havanın olduğu ülkeler ise Bangladeş (76.9 µg/m³), Hindistan (58.1 µg/m³) ve Pakistan (47.5 µg/m³) oldu. İklim değişikliği, fosil yakıt kullanımı, orman yangınları ve endüstriyel faaliyetler kirliliğin ana nedenleri arasında gösteriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Rapor, hava kirliliğinin sadece yerel bir sorun olmadığını, sınır ötesi taşınımlarla komşu ülkeleri de etkilediğini vurguluyor. Örneğin, Hindistan'ın kuzeyindeki yoğun kirlilik, Pakistan ve Bangladeş'i de etkiliyor. Çin, 2021'de hava kalitesini iyileştirme çabalarına rağmen hâlâ WHO sınırının üzerinde seyrediyor (ort. 32.6 µg/m³). Afrika ülkelerinde ise hava kalitesi verileri yetersiz; rapor, kıtanın büyük bölümünde izleme istasyonu bulunmadığına dikkat çekiyor.
Dünya Sağlık Örgütü, hava kirliliğinin her yıl 7 milyon erken ölüme neden olduğunu tahmin ediyor. Kirlilik, kalp hastalıkları, akciğer kanseri ve solunum yolu enfeksiyonları gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açıyor. Rapor, hükümetleri acil önlem almaya çağırıyor: temiz enerjiye geçiş, toplu taşımanın yaygınlaştırılması ve endüstriyel emisyonların azaltılması.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, raporda ortalama PM2.5 seviyesi 20.6 µg/m³ ile WHO sınırının 4 katı üzerinde yer alıyor. Bu, özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde hava kirliliğinin ciddi boyutlara ulaştığını gösteriyor. Türkiye'nin enerji politikasında kömür ve doğalgaz kullanımına devam etmesi, kirliliğin başlıca nedenlerinden biri. Raporda, Türkiye'nin hava kalitesi izleme ağının yetersiz olduğu ve daha fazla veriye ihtiyaç duyulduğu belirtiliyor. Küresel bir sorun olan hava kirliliği, Türkiye'nin sağlık sistemi üzerinde ek yük oluştururken, turizm ve tarım sektörlerini de olumsuz etkiliyor. Türkiye'nin, AB Yeşil Mutabakatı çerçevesinde hava kalitesini iyileştirme taahhütlerine uygun adımlar atması bekleniyor.
