New Hampshire'da bir kütüphaneden 1894 yılında ödünç alınan bir dergi, tam 130 yıl sonra iade edildi. 84 yaşındaki John Hanson, kütüphanenin af yasasından yararlanarak dergiyi geri getirdi. Kütüphane yetkililerine göre, gecikme cezası tahsil edilseydi 12.055 dolara kadar çıkabilirdi. Ancak af sayesinde Hanson herhangi bir ödeme yapmadı.
130 Yıllık Gecikmenin Hikayesi
Olay, New Hampshire'ın küçük bir kasabasındaki halk kütüphanesinde yaşandı. Dergi, 1894 yılında bir okuyucu tarafından ödünç alındı ve bir daha geri getirilmedi. Yıllar boyunca kütüphane kayıtlarında kayıp olarak görünen dergi, aradan geçen onlarca yılın ardından John Hanson'un eline geçti. Hanson, muhtemelen ailesinden kalan eşyalar arasında bulduğu bu dergiyi, kütüphanenin başlattığı af kampanyası sayesinde iade etmeye karar verdi.
Kütüphane müdürü, yaptığı açıklamada, bu tür uzun süreli ödünç almaların nadir olduğunu ancak affın amacının insanları kütüphaneye geri kazandırmak olduğunu belirtti. Derginin 19. yüzyıl sonlarına ait bir güncel olaylar dergisi olduğu ve tarihi değer taşıdığı ifade edildi. Kütüphane, dergiyi artık özel bir koleksiyonda saklayacak.
Gecikme cezası hesaplaması, kütüphanenin günlük 25 sentlik ceza tarifesi üzerinden yapıldı. 130 yıl boyunca her gün için bu ceza uygulansaydı toplam 12.055 dolar gibi rekor bir rakam ortaya çıkacaktı. Ancak kütüphane yönetimi, affın bir parçası olarak bu cezayı iptal etti. Hanson, "Bu dergiyi geri getirmek benim için bir sorumluluktu. Af olmasaydı belki de getiremezdim" dedi.
Kütüphaneler ve Toplumsal Hafıza
Bu olay, kütüphanelerin toplumsal hafızadaki rolünü bir kez daha gözler önüne seriyor. 19. yüzyıldan kalma bir derginin bu kadar uzun süre sonra geri dönmesi, yazılı materyallerin nasıl nesiller boyu saklanabildiğini gösteriyor. Uzmanlar, benzer vakaların özellikle eski aile eşyaları arasında sıklıkla yaşandığını belirtiyor. Kütüphaneler, bu tür iadeleri teşvik etmek için zaman zaman af kampanyaları düzenliyor.
New Hampshire'daki bu kütüphane, son yıllarda artan dijitalleşmeye rağmen basılı koleksiyonunu korumaya devam ediyor. Yetkililer, tarihi derginin dijital ortama da aktarılacağını ve araştırmacıların erişimine sunulacağını açıkladı. Böylece dergi, hem fiziksel hem de dijital olarak gelecek nesillere ulaşacak.
John Hanson'un bu davranışı, kütüphane camiasında takdirle karşılandı. Hanson, "Ben sadece doğru olanı yaptım. Umarım bu, başkalarına da örnek olur" diye konuştu. Kütüphane müdürü ise, "Bu tür iadeler, kütüphanelerin toplumla bağını güçlendiriyor. Herkesin bu af fırsatını değerlendirmesini istiyoruz" çağrısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de yaşanan bu olay, kütüphanecilik ve arşivcilik açısından Türkiye için de ders niteliğinde. Türkiye'de de kütüphanelerde yıllar önce ödünç alınıp iade edilmeyen materyaller bulunuyor. Ancak Türkiye'deki kütüphaneler genellikle gecikme cezalarını affetme yoluna gitmiyor. Bu haber, Türk kütüphanelerinin de benzer af kampanyaları düzenleyerek kayıp eserleri geri kazanabileceğini gösteriyor. Ayrıca, tarihi belgelerin korunması ve dijitalleştirilmesi konusunda farkındalık yaratabilir. Kültürel mirasın korunması evrensel bir sorumluluktur ve bu tür örnekler, toplumların geçmişine sahip çıkması için ilham verici olabilir.
Öte yandan, bu olay doğrudan Türk dış politikası veya ekonomisiyle ilgili olmasa da, kamu kurumlarının vatandaşlarla ilişkisinde yapıcı bir yaklaşımın önemini vurguluyor. Türkiye'de de yerel yönetimler ve kütüphaneler, benzer hoşgörülü uygulamalarla toplumsal bağları güçlendirebilir.
