25 yıl önce, 11 Eylül 2001 sabahı, El-Kaide militanları tarafından kaçırılan dört yolcu uçağı ABD'de eşi görülmemiş bir saldırı gerçekleştirdi. New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin İkiz Kuleleri'ne ve Washington yakınlarındaki Pentagon'a düzenlenen saldırılarda 2.977 kişi hayatını kaybetti. Bu olay, ABD tarihinde en fazla can kaybına yol açan terör saldırısı olarak kayıtlara geçti ve küresel siyaseti derinden sarstı.
Saldırıların Arka Planı ve Yıldönümü Törenleri
11 Eylül saldırıları, 1990'lı yıllarda El-Kaide lideri Usame bin Ladin'in ABD'ye karşı cihat çağrılarının bir sonucuydu. Sabah saat 08:46'da American Airlines'a ait 11 numaralı uçuş, Kuzey Kulesi'ne çarptı. 17 dakika sonra United Airlines 175 sefer sayılı uçuş Güney Kulesi'ne yönlendirildi. Saat 09:37'de American Airlines 77 uçağı Pentagon'a çarptı. Dördüncü uçak olan United 93 ise yolcuların müdahalesiyle Pensilvanya kırsalına düştü; bu uçağın Washington'daki Capitol veya Beyaz Saray'ı hedef aldığı düşünülüyor. Saldırıların ardından ABD, "Teröre Karşı Küresel Savaş" ilan ederek Afganistan'a müdahale etti ve 2003'te Irak'ı işgal etti.
25. yıl dönümü kapsamında New York'taki 9/11 Anıtı'nda, Pentagon'da ve Pensilvanya'daki Şanksville kırsalında anma törenleri düzenleniyor. Kurbanların isimleri okunuyor, dakikalık saygı duruşları yapılıyor. ABD Başkanı'nın yanı sıra eski başkanlar ve devlet yetkilileri törenlere katılıyor. New York Belediye Başkanı, saldırılarda hayatını kaybeden itfaiyeciler, polisler ve acil tıp teknisyenleri için özel bir anma mesajı yayımladı. Ayrıca, 11 Eylül sonrası çalışmalarda kanser gibi hastalıklara yakalanan ilk müdahale ekipleri ve temizlik işçileri de anılıyor.
Küresel Yansımalar ve Güvenlik Politikaları
Saldırılar, ABD'nin ulusal güvenlik doktrinini kökten değiştirdi. 2001'de Vatanseverlik Yasası (Patriot Act) ile gözetim yetkileri genişletildi; İç Güvenlik Bakanlığı kuruldu. 2002'de Guantanamo Körfezi'nde tutuklu kampı açıldı. 2011'de Usame bin Ladin Pakistan'ın Abbottabad kentinde düzenlenen operasyonla öldürüldü. 2021'de ABD askerleri Afganistan'dan çekildi; ancak savaşın bilançosu ağır oldu: 2 trilyondan fazla dolar harcandı, binlerce ABD askeri ve yüz binlerce sivil hayatını kaybetti.
11 Eylül, aynı zamanda İslamofobi ve göç karşıtlığını körükledi. ABD'de Müslümanlara yönelik nefret suçları arttı; birçok ülkede sıkı göç ve güvenlik yasaları yürürlüğe girdi. Avrupa'da da benzer yasalar tartışıldı. Bugün hâlâ Guantanamo'da tutuklular bulunuyor ve askeri mahkemeler devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
11 Eylül saldırıları, Türkiye'nin güvenlik ve dış politika önceliklerini de etkiledi. NATO müttefiki olarak Türkiye, 2001'de Afganistan'daki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'ne (ISAF) asker gönderdi ve 2003-2004 yıllarında ISAF komutasını üstlendi. Saldırılar sonrası ABD'nin Irak işgali, Türkiye'nin bölgesel dengelerini sarstı; PKK ile mücadelede yeni dinamikler ortaya çıktı. Ayrıca, artan İslamofobi ve terörle mücadele yasaları, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde zaman zaman gerginlik yarattı. Bugün Türkiye, terörle mücadelede uluslararası işbirliğini sürdürürken, Suriye ve Irak'taki istikrarsızlık 11 Eylül sonrası dönemin mirasını hatırlatıyor.
