ABD’de 11 Eylül saldırıları sonrası görev yapmış gaziler arasında işsizlik oranı, haziran ayında yüzde 4,8’e yükselerek Mayıs ayındaki yüzde 4,1 seviyesinden belirgin bir artış gösterdi. Bu artış, ülke genelinde istihdam yaratma hızının keskin bir şekilde yavaşladığı bir dönemde meydana geldi. Söz konusu oran, gazilerin işgücü piyasasındaki kırılganlığını bir kez daha gözler önüne sererken, ekonominin genel gidişatına ilişkin de önemli sinyaller veriyor. Çalışma İstatistikleri Bürosu’nun (BLS) yayımladığı verilere göre, haziran ayında ülke genelinde yalnızca 206 bin yeni iş eklenirken, bu rakam Mayıs ayındaki 272 binlik artışın oldukça altında kaldı. İşsizlik oranı ise Mayıs’taki yüzde 3,7 seviyesinden yüzde 4,1’e yükselerek dört yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Gazilerin İstihdamı Neden Daha Kırılgan?
11 Eylül sonrası dönemde Afganistan ve Irak başta olmak üzere çeşitli çatışma bölgelerinde görev yapmış gaziler, sivil işgücü piyasasına geçişte sıklıkla zorluklarla karşılaşıyor. Askeri becerilerin sivil sektördeki karşılığının bulunamaması, psikolojik travmalar (TSSB gibi) ve fiziksel engeller, bu grubun istihdam oranlarının genel nüfusa kıyasla daha dalgalı olmasına yol açıyor. BLS verilerine göre, 2023 yılı boyunca 11 Eylül gazilerinin işsizlik oranı aylık bazda yüzde 2,9 ile yüzde 4,6 arasında değişirken, genel işsizlik oranı yüzde 3,4-3,7 bandında daha istikrarlı bir seyir izlemişti. Haziran ayındaki yükseliş, gazilerin ekonomik yavaşlamadan orantısız biçimde etkilendiğini gösteriyor. Ekonomistler, faiz indirimi beklentilerine rağmen işgücü piyasasının soğumaya devam ettiğini ve bu durumun özellikle dezavantajlı grupları daha sert vurduğunu belirtiyor.
Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, Biden yönetiminin gazilere yönelik istihdam programlarını artırdığı ancak mevcut makroekonomik koşulların bu çabaları gölgelediği ifade edildi. Gaziler İşleri Bakanlığı (VA), sektörel dönüşüm programları ve psikolojik destek hizmetleriyle süreci yönetmeye çalışsa da, özel sektördeki talep daralması bu çabaları sınırlıyor. Savunma sanayii şirketleri ise gazileri istihdam etmeye istekli olsa da, genel ekonomik belirsizlik yeni işe alımları yavaşlatıyor.
Küresel Bağlam ve Askeri Personelin Ekonomik Entegrasyonu
ABD’deki bu gelişme, küresel ölçekte askerî personelin sivil hayata uyum sorununa dikkat çekiyor. NATO ülkeleri başta olmak üzere birçok ülke, terhis sonrası gazilerin istihdamını kolaylaştırmak için özel programlar yürütüyor. Özellikle Ukrayna’daki savaşın ardından benzer bir gazilik dalgası beklenirken, bu tür veriler diğer ülkeler için de uyarıcı nitelikte. Ekonomik durgunluk dönemlerinde, genç nüfus ve kıdemli askerler iş bulmakta daha çok zorlanıyor. ABD’deki bu trend, küresel işgücü piyasalarındaki asimetrik toparlanmanın bir yansıması olarak görülebilir. Öte yandan, Federal Rezerv’in faiz politikaları ve enflasyonla mücadelesi, istihdam piyasasını doğrudan etkilerken, önümüzdeki aylarda işsizlik rakamlarının daha da artabileceği öngörülüyor. Bu durum, sadece gaziler özelinde değil, tüm işgücü için önemli bir sınav niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’de gaziler arasında artan işsizlik, Türkiye’de de benzer bir risk olduğunu hatırlatıyor. TSK’dan emekli olan veya terhis edilen personelin sivil işgücüne entegrasyonu, özellikle daralan savunma harcamaları ve ekonomik yavaşlama dönemlerinde daha da önem kazanıyor. Türkiye’nin güvenlik odaklı dış politikası ve sınır ötesi operasyonları, gelecekte gazilik statüsündeki nüfusun artmasına yol açabilir. Bu nedenle, ABD’deki modelin başarısızlıklarından ders çıkararak, gazilere yönelik mesleki dönüşüm ve istihdam teşvik programlarının güçlendirilmesi gerekiyor. Aksi halde, gazi nüfusu arasında işsizlik oranlarının yükselmesi, sosyal ve ekonomik istikrarı tehdit eden bir unsur haline gelebilir. Küresel savunma sanayii trendleri de göz önüne alındığında, bu konu Türkiye’nin insan kaynağı planlaması açısından stratejik bir öneme sahiptir.
