New York’ta sivil haklar savunucuları, Westchester County’nin sınırları içine yerleştirdiği yaklaşık 600 plaka tanıma kamerasıyla 1,6 milyardan fazla araç taraması yaparak milyonlarca sürücüyü ayrım gözetmeksizin izlediği iddiasıyla dava açtı. Davayı, Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) ve New York Sivil Özgürlükler Birliği (NYCLU) adına, bölge sakinleri adına açan hukuk ekibi, bu uygulamanın ABD Anayasası’nın Dördüncü Ek Maddesi’nde güvence altına alınan makul olmayan arama ve el koymaya karşı koruma hakkını ihlal ettiğini savunuyor. Dava, Westchester County’nin 2018-2023 yılları arasında topladığı verilerin, sürücülerin mahremiyetini ihlal ettiğini ve bu verilerin yalnızca suç soruşturmalarında değil, aynı zamanda trafik cezaları ve park ihlalleri gibi idari amaçlarla da kullanıldığını öne sürüyor.
Teknoloji ve gözetim: Plaka tanıma sistemleri nasıl çalışıyor?
Westchester County’de kullanılan otomatik plaka tanıma (ALPR) kameraları, her geçen aracın plakasını, konumunu, tarih ve saatini kaydediyor. Sistem, günde ortalama 1,5 milyon tarama yaparak dev bir veri tabanı oluşturuyor. Yetkililer, bu teknolojinin suçla mücadelede etkili olduğunu, çalıntı araçların bulunması ve aranan kişilerin yakalanmasına yardımcı olduğunu belirtiyor. Ancak sivil hak grupları, bu kameraların herkesi potansiyel şüpheli olarak kaydettiğini ve suç işlememiş kişilerin hareketlerinin yıllar boyunca izlenmesine olanak tanıdığını ifade ediyor. Dava dilekçesinde, New York polisinin bu verileri ayrıca terörle mücadele, trafik yönetimi ve hatta boşanma davalarında delil olarak kullandığı örnekler veriliyor. Mahremiyet savunucuları, mahkeme kararı olmadan bu kadar kapsamlı bir gözetlemenin, demokratik toplumlarda kabul edilemez olduğunu vurguluyor.
Westchester County Yöneticisi George Latimer, davayı “yersiz” olarak nitelendirirken, kameraların sadece suç soruşturmalarında kullanıldığını ve verilerin 30 gün içinde silindiğini savundu. Ancak ACLU avukatları, silme politikasının tutarsız olduğunu ve bazı verilerin yıllarca saklandığını iddia ediyor. New York Polis Departmanı (NYPD) ise ALPR verilerini kullandığını doğrulamakla birlikte, bu uygulamanın yasal çerçevede olduğunu belirtiyor.
Küresel boyut: Gözetim teknolojileri ve hukuki mücadeleler
Westchester davası, ABD genelinde mahremiyet ve gözetim arasındaki gerilimin bir yansıması. Birçok eyalet, plaka tanıma kameralarının kullanımına ilişkin net yasalar çıkarmış değil. Avrupa’da ise Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) benzeri düzenlemeler, kişisel verilerin toplanmasına sıkı sınırlamalar getiriyor. Ancak ABD’de federal düzeyde kapsamlı bir mahremiyet yasası bulunmuyor. Bu dava, Yüksek Mahkeme’nin 2018 yılında, polisin cep telefonu konum verilerini arama emri olmadan toplamasını anayasaya aykırı bulan Carpenter v. ABD kararına dayandırılıyor. Hukukçular, bu kararın fiziksel hareketlilik verilerine de genişletilebileceğini öngörüyor.
Dava sürecinin aylar sürmesi beklenirken, benzer davaların diğer eyaletlerde de açılacağı tahmin ediliyor. Özellikle Massachusetts ve California’da ALPR kullanımına yönelik sivil itaatsizlik eylemleri ve yasal girişimler var. Teknoloji şirketleri ise yapay zeka destekli plaka tanıma sistemlerinin daha doğru ve güvenli olduğunu savunarak, endişeleri gidermeye çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, şehir güvenlik sistemleri (KGYS) kapsamında yaygın plaka tanıma kameraları kullanmaktadır. Bu davadaki hukuki argümanlar, Türkiye'deki kişisel verilerin korunması (KVKK) ve ifade özgürlüğü tartışmalarıyla doğrudan bağlantılıdır. ABD'deki mahkeme kararı, Türkiye'de benzer gözetim uygulamalarına karşı açılabilecek davalar için emsal oluşturabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik sürecinde veri koruma standartlarını yükseltme çabaları bu davayı yakından takip etmelidir. Küresel gözetim teknolojilerinin demokratik denetimi, Türkiye'nin sivil özgürlükler ve hukuk devleti bağlamında kritik bir konudur.
