Zimbabve'de kırsal bölgelerde kadınların geçim kaynağı haline gelen elektrikli üç tekerlekli araçlara (e-trike) yönelik hükümet düzenlemeleri, bu araçları kullanan kadınları zor durumda bırakıyor. Yüksek lisans ücretleri, sıkı kayıt kuralları ve polis denetimleri nedeniyle birçok kadın ya işini kaybetme ya da yasa dışı faaliyete zorlanma riskiyle karşı karşıya. Zimbabwe Ulaştırma Bakanlığı'nın getirdiği yeni düzenlemeler, özellikle kırsal alanlarda kadınların ulaşım ve ticaret alanındaki bağımsızlığını tehdit ediyor.
Arka Plan: Kadınlar İçin Can Simidi Olan E-Trikeler
Zimbabve'de kırsal kadınlar için elektrikli üç tekerlekli araçlar, toplu taşımanın yetersiz olduğu bölgelerde hem yolcu taşımacılığı hem de küçük ölçekli ticaret için kritik bir araç haline gelmişti. Birçok kadın, bu araçları kullanarak pazarlara gidiyor, çocuklarını okula taşıyor veya evden yaptıkları ürünleri satıyor. Ancak hükümetin 2023 yılı sonunda yürürlüğe koyduğu yeni düzenlemeler, e-trike sahibi olmayı neredeyse imkansızlaştıran maliyetler getirdi. Lisans ücretlerinin fırlaması, kayıt işlemlerinin karmaşıklığı ve polisin yoğun denetimleri, kadınları yasal olmayan yollara itiyor.
Zimbabve Kadın Kırsal Kalkınma Derneği'nin verilerine göre, ülkede e-trike kullanan kadınların sayısı 2021'den bu yana %40 artmıştı. Bu araçlar, özellikle erkek egemen ulaşım sektöründe kadınlara istihdam ve gelir kapısı açmıştı. Ancak yeni düzenlemelerle birlikte birçok kadın, ya aracını satmak ya da yasa dışı yollarla çalışmak zorunda kalıyor. Ekonomik krizin derinleştiği ülkede, bu durum özellikle kırsal kesimdeki yoksulluğu daha da artırabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Sürdürülebilir Ulaşımın Önündeki Engeller
Zimbabve'deki bu uygulama, sadece yerel bir sorun değil, aynı zamanda sürdürülebilir ulaşım politikalarının gelişmekte olan ülkelerde karşılaştığı zorlukların bir yansıması. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), düşük karbonlu ulaşım araçlarının yaygınlaştırılmasını teşvik ederken, Zimbabve gibi ülkelerde bu araçların benimsenmesi bürokratik ve mali engellerle karşılaşıyor. Elektrikli araçlar, özellikle fosil yakıtlara bağımlılığı azaltma ve iklim değişikliğiyle mücadele açısından önemli bir rol oynuyor. Ancak gelişmekte olan ülkelerdeki altyapı eksiklikleri ve yüksek maliyetler, bu dönüşümü yavaşlatıyor.
Zimbabve hükümetinin e-triklere yönelik tutumu, aslında daha geniş bir sorunun parçası: Kırsal kesimde yaşayan kadınların ekonomik faaliyetlerini düzenleyen politikalar, çoğu zaman onların ihtiyaçlarını göz ardı ediyor. Dünya Bankası'nın bir raporuna göre, Sahra Altı Afrika'da kadınların ulaşım sektöründeki varlığı, ekonomik büyümeyi ve toplumsal cinsiyet eşitliğini destekliyor. Ancak Zimbabve'deki gibi düzenlemeler, bu ilerlemeyi tersine çevirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Zimbabve'deki elektrikli üç tekerlekli araç krizinin Türkiye'ye doğrudan bir yansıması olmasa da, küresel ölçekte sürdürülebilir ulaşım politikalarının ve kırsal kalkınma stratejilerinin önemini hatırlatıyor. Türkiye, özellikle kırsal kesimde kadın istihdamını artırmak ve ulaşım altyapısını güçlendirmek için benzer projelere yatırım yapabilir. Bununla birlikte, Zimbabve örneği, düzenlemeler yapılırken kadınların ekonomik faaliyetlerinin korunması gerektiğini gösteriyor. Türkiye'nin Afrika ile artan ticari ve diplomatik ilişkileri düşünüldüğünde, bu tür sosyal ve ekonomik krizlerin, iki ülke arasındaki işbirliğinde dikkate alınması gereken faktörler olduğu söylenebilir. Aksi takdirde, kırsal kalkınma projeleri hedeflenen başarıya ulaşamayabilir.
