Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve üst düzey Ukraynalı yetkililer, II. Dünya Savaşı sırasında Polonyalılara yönelik Volhinya katliamlarıyla ilgili yaşanan diplomatik gerilim sonucunda Polonya tarafından kendilerine verilen devlet ödüllerini iade etme kararı aldı. Bu hamle, iki ülke arasında Rusya'nın işgaline karşı ortak cephe oluşturma çabalarını gölgeleyen tarihsel bir anlaşmazlığın yeniden alevlenmesine işaret ediyor. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha ve diğer üst düzey isimler de iade sürecine katıldı. Karar, Polonya Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski'nin Volhinya katliamlarını "soykırım" olarak tanımlaması ve Ukrayna'nın bu yorumu kabul etmemesi üzerine geldi.
Volhinya Katliamları ve Tarihsel Arka Plan
Volhinya katliamları, 1943-1945 yılları arasında Ukrayna İsyan Ordusu (UPA) tarafından bugünkü batı Ukrayna topraklarında yaşayan Polonyalılara yönelik gerçekleştirilen etnik temizlik harekatıdır. Tarihçilere göre 50.000 ila 100.000 arasında Polonyalı hayatını kaybetmiştir. Polonya, bu olayları soykırım olarak nitelendirirken, Ukrayna bu tanımı reddediyor ve iki ülke arasında uzlaşma sağlanamayan bir tarihsel tartışma sürüyor. Polonya ayrıca, UPA'nın eylemlerini kınayan ve kurbanların anılmasını sağlayacak yasal düzenlemelerin Ukrayna'da yapılmamasından rahatsızlık duyuyor. Öte yandan Ukrayna, Polonya'nın bu konudaki ısrarlı tutumunu, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığa zarar verdiği gerekçesiyle eleştiriyor.
İkili İlişkilerde Yeni Bir Kriz
Zelenskiy ve ekibinin ödülleri iade etmesi, iki ülke arasında daha önce de benzer krizlerin yaşandığı bir ortamda gerçekleşti. 2016 yılında Ukrayna'nın o zamanki Cumhurbaşkanı Petro Poroşenko, Polonya tarafından bir ödülle onurlandırılmış ancak daha sonra benzer tartışmalar yaşanmıştı. Bu kez, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşının sürdüğü kritik bir dönemde yaşanan bu kriz, hem Varşova hem de Kiev'de endişeyle karşılanıyor. Polonya, Ukrayna'ya en büyük askeri ve insani yardımı sağlayan ülkelerden biri olarak öne çıkarken, tarihsel meselelerin ortak güvenlik çıkarlarının önüne geçmesi NATO ve AB içinde de soru işaretleri yaratıyor. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, Polonya'nın taleplerinin "kabul edilemez" olduğunu ve egemen bir devlet olan Ukrayna'nın içişlerine müdahale anlamına geldiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna-Polonya arasındaki bu gerilim, Türkiye'nin Karadeniz bölgesindeki jeopolitik konumu nedeniyle yakından izlenmelidir. Türkiye, hem Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü desteklemekte hem de Polonya ile NATO çerçevesinde işbirliği yapmaktadır. İki ülke arasındaki tarihsel anlaşmazlık, Rusya'ya karşı ortak cepheyi zayıflatma potansiyeli taşımaktadır. Türkiye, bu süreçte arabuluculuk rolü üstlenebilir veya en azından bu krizin NATO ve AB'de yaratacağı yansımaları dikkate alarak kendi dış politika stratejisini belirlemelidir. Ayrıca benzer tarihsel sorunların Türkiye'nin komşularıyla ilişkilerinde de sıkça gündeme geldiği göz önünde bulundurulursa, bu krizin çözüm yöntemleri Ankara için de dersler barındırmaktadır.
