Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD Başkanı Donald Trump'ın, Rusya'ya yönelik yaptırım ve tarifelerin yürürlüğe girmesinden günler önce gece yarısı aldığı feragat kararını eleştirdi. Zelenskiy, "Rusların enerji sektörümüze bu kadar büyük bir saldırı gerçekleştirdiği bir dönemde, maalesef böyle bir karar alındı" ifadelerini kullandı. Karar, yeni bir yasa kapsamında yürürlüğe girmesi beklenen yaptırımların askıya alınması anlamına geliyor ve Kiev'de hayal kırıklığı yarattı.
Yaptırımların arka planı ve Trump'ın kararı
ABD Kongresi'nde kabul edilen ve Başkan Trump tarafından imzalanan yasa, Rusya'ya yönelik ek ekonomik yaptırımlar ve tarifeler öngörüyordu. Yasa, belirli koşulların sağlanması halinde Başkan'a feragat yetkisi tanıyordu. Trump, yaptırımların yürürlüğe girmesine günler kala bu yetkiyi kullanarak kararı askıya aldı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, kararın "ulusal güvenlik ve dış politika çıkarları" doğrultusunda alındığı belirtildi. Ancak bu açıklama, yaptırımların caydırıcılığını zayıflattığı yönünde eleştirileri beraberinde getirdi. Zelenskiy, "Bu kanun çok yardımcı olabilirdi" diyerek, yasanın Rusya üzerindeki baskıyı artırabileceğini vurguladı. Ukrayna lideri, kararın zamanlamasının özellikle kötü olduğunu, zira Rusya'nın Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik saldırılarını yoğunlaştırdığı bir dönemde alındığını söyledi.
Uzmanlar, Trump'ın kararının arkasında Moskova ile ilişkileri yeniden dengeleme ve olası bir müzakere sürecine zemin hazırlama isteğinin yatabileceğini belirtiyor. Ancak bu adım, ABD'nin Ukrayna'ya verdiği desteğin sürekliliği konusunda soru işaretleri yaratıyor. Kongre'deki bazı Cumhuriyetçi ve Demokrat milletvekilleri, kararı eleştirerek yaptırımların caydırıcılığının azalacağını savundu.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın kararı, Batı'nın Rusya'ya yönelik yaptırım rejiminde bir çatlak oluşma riskini gündeme getiriyor. Avrupa Birliği, Rusya'ya yönelik yaptırımlarını sürdürme konusunda kararlılığını korurken, ABD'nin tutumundaki değişiklik transatlantik ilişkilerde yeni bir gerilim kaynağı olabilir. Özellikle Almanya ve Fransa, yaptırımların etkinliğinin azalmasından endişe duyuyor. Öte yandan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in bu kararı nasıl değerlendireceği merak konusu. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, konuya ilişkin henüz bir açıklama yapmadı, ancak Rus basınında kararın "olumlu bir adım" olarak yorumlandığı görülüyor. Ukrayna cephesinde ise endişe hakim: Zelenskiy yönetimi, Batı'nın desteğinin azalmasından korkuyor. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, kararın "Rusya'nın saldırganlığını cesaretlendireceğini" belirtti.
Uluslararası Kriz Grubu'ndan bir analist, "Bu karar, Rusya'nın yaptırımlardan kaçınma çabalarını ödüllendirebilir ve Ukrayna'ya verilen mesajı zayıflatabilir" değerlendirmesinde bulundu. Ayrıca, yaptırımların kaldırılmasının küresel enerji piyasalarını da etkileyebileceği, Rus petrol ve gazına yönelik kısıtlamaların hafiflemesi halinde fiyatların düşebileceği ifade ediliyor. Ancak ABD Hazine Bakanlığı, feragat kararının mevcut yaptırımları geriye dönük olarak etkilemeyeceğini, sadece yeni yasa kapsamındaki ek yükümlülükleri askıya aldığını açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın Rusya'ya yönelik yaptırımları askıya alması, Türkiye'nin dengeli dış politikası açısından hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, Rusya ile enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürürken Batı ile uyumlu bir çizgi izlemeye çalışıyor. Yaptırımların hafiflemesi, Türk şirketlerinin Rusya ile ticaretinde karşılaştığı ikincil yaptırım riskini azaltabilir. Ancak ABD'nin tutumundaki tutarsızlık, Türkiye'nin Batı ittifakı içindeki konumunu da etkileyebilir. Karadeniz'deki güvenlik dengesi açısından ise Rusya'nın daha az baskı altında kalması, bölgesel istikrarı olumsuz etkileyebilir. Türkiye, yaptırımların etkinliğinin azalmasından endişe eden Avrupa ülkeleriyle yakın işbirliğini sürdürmek durumunda.
