Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Karadeniz'deki abluka nedeniyle komşu ülke Polonya, Romanya, Slovakya ve Macaristan'dan Ukrayna tahıl kargolarının transit geçişine izin vermelerini talep etti. Macaristan Başbakanı Peter Magyar, cumartesi günü yaptığı açıklamada bu talebi doğruladı. Budapest'de düzenlenen bir basın toplantısında konuşan Magyar, Zelenskiy'nin tahıl ihracatının sürdürülebilmesi için bu ülkelerin topraklarından geçişe onay vermelerini istediğini belirtti. Karadeniz'deki güvenlik sorunları, Ukrayna'nın deniz yoluyla tahıl ihracatını ciddi şekilde kısıtlamış durumda. Bu durum, küresel gıda arz güvenliği açısından endişe yaratırken, özellikle Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri ile Türkiye gibi bölge ülkelerini yakından ilgilendiriyor.
Tahıl koridorunun tıkanması ve bölgesel etkileri
Rusya'nın Karadeniz'de uyguladığı fiili abluka, Ukrayna'nın limanlarından tahıl sevkiyatını büyük ölçüde engellemiş durumda. Ukrayna, dünyanın en büyük tahıl üreticilerinden biri ve ihracatının büyük kısmını deniz yoluyla gerçekleştiriyor. Karadeniz'deki güvenlik riskleri nedeniyle gemilerin limanlara yanaşamaması, ülkenin tahıl stoklarının içeride kalmasına ve küresel piyasalarda arz sıkıntısı yaşanmasına yol açtı. Bu durum, özellikle Afrika ve Orta Doğu ülkelerinde gıda fiyatlarının artmasına neden oldu.
Zelenskiy'nin son girişimi, alternatif ihracat yolları arayışının bir parçası. Komşu ülkeler üzerinden demiryolu ve karayolu ile tahıl taşınması, deniz yoluna göre daha maliyetli ve lojistik açıdan zorlayıcı olsa da, mevcut koşullarda tek seçenek olarak öne çıkıyor. Ancak bu ülkelerin kendi tarım sektörleri ve çiftçileri, Ukrayna tahılının iç piyasaya sızmasından endişe duyuyor. Polonya, Romanya, Slovakya ve Macaristan daha önce tek taraflı olarak Ukrayna tahıl ithalatına kısıtlama getirmişti. Bu ülkeler, transit geçişe izin verilmesi durumunda bile tahılın kendi pazarlarına zarar vermemesi için garantiler talep ediyor.
Macaristan Başbakanı Peter Magyar'ın açıklaması, Ukrayna'nın bu diplomatik çabasının somut bir yansıması. Magyar, Zelenskiy'nin talebini ilettiğini ancak henüz bir anlaşma sağlanmadığını ifade etti. Macaristan, tarım ürünleri ticaretinde hassas bir denge gözetiyor ve yerel çiftçilerin çıkarlarını korumak için AB düzeyinde alınan kararların ötesinde önlemler almış durumda. Benzer şekilde Polonya da seçim dönemlerinde tarım politikalarını sertleştirmişti. Bu nedenle Zelenskiy'nin talebinin kabul edilmesi, bu ülkelerin iç siyasi dengeleri açısından kolay görünmüyor.
Küresel gıda güvenliği ve diplomasi
Ukrayna tahılının küresel pazarlara ulaşamaması, sadece bölgesel değil küresel bir sorun. Birleşmiş Milletler ve Dünya Gıda Programı, özellikle dar gelirli ülkelerde gıda güvenliği riskinin arttığına dikkat çekiyor. Tahıl fiyatlarındaki dalgalanmalar, ithalatçı ülkelerde enflasyonu körüklüyor. Türkiye, daha önce İstanbul Tahıl Anlaşması'na ev sahipliği yaparak küresel gıda arzının sürdürülebilirliğine katkı sağlamıştı. Ancak anlaşmanın sona ermesinin ardından yeniden bir mekanizma kurulamadı.
Zelenskiy'nin komşularına yönelik çağrısı, diplomatik kanalların yeniden harekete geçirilmesi açısından önemli. Ukrayna, AB ülkeleriyle ikili görüşmeler yürütürken, aynı zamanda küresel aktörlerin de devreye girmesini bekliyor. AB Komisyonu, üye ülkeler arasında koordinasyonu sağlamak için çaba harcıyor ancak üye ülkelerin farklı öncelikleri, ortak bir politika oluşturulmasını zorlaştırıyor. Macaristan ve Polonya gibi ülkeler, kendi çiftçilerini korumak adına AB'nin geçici ticaret serbestleştirme önlemlerine karşı çıkmıştı.
Öte yandan, Romanya ve Slovakya da transit geçiş konusunda temkinli. Romanya, Köstence limanı üzerinden alternatif bir koridor sunabilir ancak liman kapasitesi sınırlı. Slovakya ise demiryolu altyapısının yetersizliğinden şikayetçi. Bu ülkelerin altyapı yatırımlarına ihtiyacı var, ancak kısa vadede çözüm üretmek zor. Zelenskiy'nin talebi, bu ülkelerin lojistik kapasitelerini ve siyasi iradelerini test ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna'nın tahıl ihracatındaki tıkanıklık, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, daha önce İstanbul Tahıl Anlaşması'na ev sahipliği yaparak küresel gıda güvenliğinde kilit rol oynamıştı. Anlaşmanın akamete uğraması, Türkiye'nin arabuluculuk kapasitesini zayıflatırken, bölgesel istikrar açısından da risk oluşturuyor. Karadeniz'deki abluka, Türkiye'nin tahıl ithalatını ve gıda fiyatlarını etkileyebilir. Ayrıca, Romanya ve Bulgaristan gibi komşular üzerinden alternatif yolların tıkanması, Türkiye'nin lojistik avantajını azaltabilir. Türkiye'nin, Ukrayna ile komşuları arasında yeni bir uzlaşı zemini oluşturmak için diplomatik girişimlerde bulunması, hem bölgesel hem de küresel gıda güvenliği açısından kritik önem taşıyor.
