Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 18 Haziran’da Avrupa Birliği’nin (AB) yıllık zirvesinde yaptığı konuşmada, Avrupa’nın geleceğinin Ukrayna’nın savunmasıyla şekillendiğini ve kıtanın güvenliğini garanti altına almanın en etkili yolunun Ukrayna’ya AB’ye hızlı üyelik statüsü verilmesi olduğunu belirtti. Zelenskiy, Rusya’nın saldırganlığına karşı verdikleri mücadelenin yalnızca Ukrayna’nın değil, tüm Avrupa’nın bağımsızlığını ve demokratik değerlerini koruma savaşı olduğunu vurguladı. AB liderlerine çağrıda bulunan Ukrayna lideri, savaşın ortasında ülkesinin AB entegrasyonu için gereken reformları kararlılıkla sürdürdüğünü ifade etti.
Zirvede Ukrayna’nın üyelik süreci tartışıldı
Brüksel’de gerçekleştirilen AB Zirvesi’nde Ukrayna’nın üyelik başvurusu ve savaş sonrası yeniden yapılanma süreci ana gündem maddelerinden biriydi. Zelenskiy, Ukrayna’nın AB’ye tam üyelik için gereken yedi kriterden altısını yerine getirdiğini, yargı reformu ve yolsuzlukla mücadele alanındaki son düzenlemelerle son kriteri de tamamlamak üzere olduklarını açıkladı. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Ukrayna’nın kaydettiği ilerlemeyi takdirle karşıladığını ancak üyelik müzakerelerinin başlaması için tüm koşulların eksiksiz yerine getirilmesi gerektiğini hatırlattı. Bazı üye ülkeler, özellikle Macaristan ve Slovakya, Ukrayna’nın hızlı üyeliğine temkinli yaklaşırken, Baltık ülkeleri ve Polonya Ukrayna’nın bir an önce müzakerelere başlamasını destekledi.
Zirvede ayrıca, Ukrayna’ya yönelik askeri ve mali yardım paketleri de ele alındı. AB liderleri, savaşın başından bu yana Ukrayna’ya sağlanan toplam yardımın 100 milyar avroyu aştığını, ancak Kiev yönetiminin daha fazla hava savunma sistemi ve mühimmat talebinin karşılanması konusunda henüz tam mutabakata varılamadığını belirtiyor. Zelenskiy, AB’nin Rus enerjisinden bağımsızlaşma stratejisinin de önemli olduğunu, ancak asıl önceliğin Ukrayna’nın savaşı kazanması olduğunu vurguladı.
AB genişlemesi jeopolitik bir sınav
Ukrayna’nın AB üyeliği, birlik için tarihi bir dönüm noktası niteliği taşıyor. Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı geniş çaplı işgalin ardından Ukrayna, Moldova ve Gürcistan’a AB aday statüsü verilmiş, bu karar Batı’nın Rusya’ya karşı jeopolitik bir hamlesi olarak yorumlanmıştı. Ancak Ukrayna gibi savaş halindeki bir ülkenin üyeliği, AB’nin genişleme politikasında daha önce emsali görülmemiş bir durum. Avrupa Konseyi, Ukrayna’nın üyelik müzakerelerine resmen başlayıp başlamayacağına dair nihai kararı 2023 sonunda vereceğini duyurmuştu, ancak süreç Rusya’nın savaşı nedeniyle karmaşıklaştı.
Uzmanlar, Ukrayna’nın üyeliğinin AB’nin savunma ve dış politika kapasitesini dönüştüreceğini, ancak aynı zamanda bütçe ve tarım politikaları üzerinde büyük bir yük oluşturacağını belirtiyor. Öte yandan, Kiev yönetimi üyelik müzakerelerinin başlamasını Rusya’ya karşı moral bir zafer olarak görüyor; bu adım, Ukrayna’nın Batı’ya entegrasyonunun geri döndürülemez olduğu mesajını verecek. AB’nin genişleme sürecindeki bu sınav, birliğin sadece ekonomik bir proje değil, aynı zamanda ortak değerlere dayalı bir güvenlik topluluğu olduğunu gösterme açısından kritik.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna’nın AB üyeliğine hızlı geçişi, Türk dış politikasını doğrudan etkileyecek potansiyele sahiptir. Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşında arabuluculuk rolü üstlenirken, Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü desteklemekte ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni uygulayarak Karadeniz’de dengeli bir politika izlemektedir. Ukrayna’nın Batı ittifakına entegrasyonu, Karadeniz’deki güç dengesini değiştirebilir ve Türkiye’nin bölgedeki stratejik konumunu güçlendirebilir. Ancak Ankara’nın AB üyelik sürecinin uzun yıllardır tıkanmış olması, Ukrayna’ya öncelik verilmesinin Türkiye’de olumsuz algılanmasına yol açabilir. NATO içinde Türkiye’nin Ukrayna’ya desteği sürerken, AB genişlemesinin Türkiye’nin üyelik perspektifini daha da belirsizleştirmesi olasıdır. Bölgesel istikrar açısından ise, Ukrayna’nın AB üyeliği Rusya’nın etki alanını daraltacak, ancak Moskova’nın tepkisini artırarak Türkiye’nin izlediği denge politikasını zorlayabilir.
