Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, 22 Kasım 2024 tarihinde yaptığı açıklamada, Belarus lideri Aleksandr Lukashenko'ya bir haftalık süre tanıyarak, ülkesindeki Rus saldırılarında kullanılan askeri ekipmanın derhal kaldırılmasını istedi. Zelenski, aksi takdirde Ukrayna'nın bu ekipmanı bizzat imha edeceğini belirtti. Söz konusu ekipmanın, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik insansız hava aracı (İHA) ve füze saldırılarında sinyal aktarımı için kullanıldığı ifade ediliyor.
Zelenski'nin açıklamaları ve Belarus'un rolü
Zelenski, Kiev'de düzenlediği basın toplantısında, "Belarus topraklarından Rus saldırılarına destek veren askeri ekipmanın kaldırılması için Lukashenko'nun bir haftası var. Eğer bu süre içinde gerekli adımlar atılmazsa, Ukrayna bu ekipmanı etkisiz hale getirecektir" dedi. Ukrayna lideri, söz konusu ekipmanın özellikle sinyal aktarma ve iletişim altyapısı sağladığını, Rus İHA ve füzelerinin Ukrayna hedeflerini vurmasında kritik rol oynadığını vurguladı.
Belarus, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşında resmi olarak tarafsız kalmayı sürdürse de, Şubat 2022'de başlayan işgalin ilk günlerinde Rus güçlerine topraklarını kullandırmış, ayrıca Rus askeri konvoylarının Belarus üzerinden Ukrayna sınırına intikal etmesine izin vermişti. 2023 yılında Rusya'nın Belarus'a taktik nükleer silah yerleştirmesi de tansiyonu yükseltmişti.
Öte yandan Zelenski, bu tehdidin yanı sıra, Ukrayna'nın kendi üretimi olan uzun menzilli İHA'larla Rus topraklarındaki askeri hedefleri vurabileceğini de ima etti. Ancak Belarus'a yönelik doğrudan bir askeri müdahale sinyali vermekten kaçındı.
Bölgesel ve küresel boyut
Zelenski'nin bu açıklaması, Rusya-Ukrayna savaşının üçüncü yılına yaklaşırken, Belarus'un çatışmadaki rolünü yeniden gündeme taşıdı. Batılı istihbarat kaynakları, Belarus'un Rus saldırılarına lojistik ve iletişim desteği sağladığını uzun süredir rapor ediyor. Ancak Minsk yönetimi bu iddiaları reddediyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, konuyla ilgili olarak "Belarus'un Rusya'nın saldırılarına destek vermesi kabul edilemez. Bu, uluslararası hukukun açık ihlalidir" ifadelerini kullandı. ABD Dışişleri Bakanlığı ise Ukrayna'nın meşru müdafaa hakkını tanıdığını, ancak gerilimin tırmanmasından kaçınılması gerektiğini belirtti.
Analistler, Zelenski'nin bu ültimatomunun Putin'e karşı Lukashenko üzerinde bir baskı oluşturma ve Belarus'un savaşa daha doğrudan dahil olmasını engelleme amacı taşıdığını düşünüyor. Aynı zamanda, Ukrayna'nın kendi sınırları dışındaki hedefleri vurma kapasitesini göstermesi, Rusya'ya caydırıcı bir mesaj niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Karadeniz bölgesindeki güvenlik dengelerini doğrudan ilgilendiriyor. Belarus'un Rusya'ya desteği, savaşın uzamasına ve bölgesel istikrarsızlığın derinleşmesine yol açıyor. Türkiye, Montrö Sözleşmesi kapsamında Karadeniz'deki askeri geçişleri denetlerken, Ukrayna-Rusya savaşının bölgeye yayılma riski Ankara'yı tedirgin ediyor. Ayrıca Türkiye, hem Ukrayna hem de Rusya ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, Belarus üzerinden yaşanacak bir tırmanma, Türkiye'nin arabuluculuk çabalarını da zora sokabilir. Ukrayna'nın kendi ürettiği silahlarla sınır ötesi operasyon yapma kapasitesi, Türkiye'nin savunma sanayii iş birlikleri açısından da dikkatle izlenmesi gereken bir unsurdur.
