Zambiya, 12 Ağustos Perşembe günü genel seçimler için sandık başına gidiyor. Ülkede yapılan anketler ve siyasi analizler, mevcut Devlet Başkanı Hakainde Hichilema'nın ikinci bir dönem için açık ara favori olduğunu gösteriyor. Ancak ekonomik zorluklar ve artan yaşam maliyeti, seçmenin sandıktaki tercihini etkileyebilir. 2021'deki seçimlerde iktidara gelen Hichilema, yolsuzlukla mücadele ve ekonomik reform vaatleriyle öne çıkmıştı; fakat bugün ülke, borç krizi ve yüksek enflasyonla boğuşuyor.
Seçim süreci ve adaylar
Seçimlerde 11 aday yarışıyor; ancak ana rekabet, Hichilema ile ana muhalefetteki Sosyalist Parti lideri Fred M'membe arasında geçiyor. M'membe, ekonomik krize karşı daha radikal çözümler sunarak seçmenin desteğini almaya çalışıyor. Ayrıca, eski Devlet Başkanı Edgar Lungu'nun da aday olması, seçim yarışını üçlü bir rekabete dönüştürdü. Lungu, 2015-2021 yılları arasında görev yapmıştı ve özellikle kırsal kesimde hâlâ güçlü bir tabana sahip.
Seçim kampanyaları sırasında taraflar, özellikle genç seçmenleri etkilemek için sosyal medyayı aktif olarak kullandı. Ülkenin yaklaşık 7 milyon kayıtlı seçmeninin yarısından fazlasını 35 yaş altı oluşturuyor. Genç seçmenlerin büyük bölümü, işsizlik ve eğitim olanaklarına erişim konularında endişeli; bu da seçim sonuçlarını belirleyebilir.
Ekonomik kriz ve seçimlere etkisi
Zambiya, 2020'de temerrüde düşen ilk Afrika ülkesi olmuş ve o tarihten bu yana Uluslararası Para Fonu (IMF) ile kurtarma paketi görüşmeleri sürüyor. Hichilema hükümeti, 2022'de IMF ile 1.4 milyar dolarlık bir kredi anlaşması imzalamıştı; ancak bu fonların etkisi henüz halkın günlük yaşamında hissedilmiyor. Gıda fiyatları ve yakıt maliyetleri artarken, Zambiya'nın yerel para birimi kwacha da değer kaybediyor. Bu durum, özellikle kentsel bölgelerde yaşayan seçmenler arasında hükümete yönelik bir hoşnutsuzluk yaratmış durumda.
Uzmanlar, Hichilema'nın popülaritesinin hâlâ yüksek olduğunu ancak ekonomik tablonun seçmen davranışını önemli ölçüde etkileyebileceğini belirtiyor. Zambiya Üniversitesi'nden siyaset bilimci Prof. Joseph Chunga, "İnsanlar Hichilema'nın yolsuzlukla mücadele ve demokratik reformlar konusundaki kararlılığını takdir ediyor; ancak cebindeki para yetmiyorsa, oy tercihi de değişebilir" diyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Zambiya seçimleri, yalnızca ülke içi dinamikler açısından değil, bölgesel istikrar açısından da önem taşıyor. Zambiya, Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC) üyesi ve bölgenin en büyük bakır üreticilerinden biri. Dolayısıyla ülkedeki siyasi istikrar, bölgesel ticaret ve yatırım ortamını doğrudan etkiliyor. Özellikle Çin, Zambiya'nın en büyük alacaklılarından biri konumunda; Pekin yönetimi, seçim sonuçlarına göre borç yapılandırma sürecinde yeni bir sayfa açabilir.
Küresel ölçekte ise Zambiya, kritik minerallerin tedarik zincirinde kilit bir ülke. Dünyadaki kobalt rezervlerinin önemli bir kısmına ev sahipliği yapan Zambiya, elektrikli araç bataryaları ve yenilenebilir enerji teknolojileri için hayati öneme sahip. Bu nedenle, ülkenin siyasi geleceği, küresel yeşil enerji dönüşümü açısından da yakından izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Zambiya seçimleri, Türkiye'nin Afrika açılımı politikası kapsamında önemli bir sınav niteliği taşıyor. Türkiye, son yıllarda Zambiya ile ticaret hacmini artırmış, savunma sanayii ve eğitim alanlarında iş birlikleri geliştirmişti. Seçim sonucunda istikrarın korunması, mevcut anlaşmaların sürdürülebilirliği açısından kritik. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika'daki nüfuzunu genişletme stratejisi göz önüne alındığında, Zambiya gibi kaynak zengini ülkelerle ilişkilerin derinleştirilmesi, Ankara'nın bölgesel etkinliğini artırabilir. Bu bağlamda, seçimlerin Türkiye-Zambiya ilişkilerine olumlu yansıması beklenebilir.
