Zambiya Ulusal Seçim Komisyonu, 12 Ağustos'ta yapılan devlet başkanlığı seçiminin galibinin mevcut Devlet Başkanı Hakainde Hichilema olduğunu açıkladı. Seçim kurulunun resmi sonuçlarına göre Hichilema, oyların yüzde 58'ini alarak rakibi iş adamı Harry Kalaba'yı geride bıraktı. Böylece Hichilema, ülkenin 1964'teki bağımsızlığından bu yana ikinci kez üst üste seçim kazanan ilk devlet başkanı oldu. Ancak muhalefet partileri, seçim sürecinin hükümet tarafından sıkı kontrol edildiğini öne sürerek sonuçlara itiraz etti.
Seçim sürecine yönelik eleştiriler
Seçim, Hichilema'nın 2021'deki zaferinden bu yana ülkenin karşı karşıya olduğu ekonomik krizin gölgesinde geçti. Zambiya, 2020'de temerrüde düşen yaklaşık 13 milyar dolarlık dış borcunu yeniden yapılandırmaya çalışıyor. Hichilema'nın ekonomik reformları, Uluslararası Para Fonu (IMF) ile 1,7 milyar dolarlık bir kredi anlaşmasını mümkün kıldı, ancak yüksek enflasyon ve işsizlik halkın şikayetlerine yol açtı. Muhalefet, seçim kampanyası sırasında devlet imkanlarının Hichilema lehine kullanıldığını, medyaya erişimin kısıtlandığını ve güvenlik güçlerinin muhalefet toplantılarına müdahale ettiğini savundu. Bağımsız gözlemciler ise seçim günü genel olarak barışçıl bir ortamın yaşandığını, ancak bazı bölgelerde oy verme işlemlerinde aksaklıklar olduğunu rapor etti. Avrupa Birliği seçim gözlem misyonu, sürecin şeffaflık standartlarının altında kaldığını belirten bir açıklama yaptı.
Hichilema, zafer konuşmasında 'liberal demokrasinin ve hukukun üstünlüğünün' devam edeceğine söz verdi ve ekonomiyi canlandırma, tarımı modernize etme ve altyapıyı geliştirme vaatlerini yineledi. Ancak analistler, ikinci dönemin daha zorlu olacağını, çünkü ülkenin borç yükünün hafifletilmesi için alacaklılarla müzakerelerin henüz tamamlanmadığını vurguluyor.
Bölgesel ve uluslararası yansımalar
Zambiya, Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC) üyesi olarak bölgesel istikrarda önemli bir aktör. Hichilema'nın yeniden seçilmesi, komşu ülkeler ve Batılı bağışçılar tarafından memnuniyetle karşılandı. ABD, İngiltere ve Güney Afrika hükümetleri, Hichilema'yı tebrik eden açıklamalar yaparken, demokratik sürecin güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Çin ise Zambiya ile ekonomik ilişkilerini geliştirmeye devam edileceğini duyurdu. Seçim sonuçları, Afrika kıtasında artan siyasi istikrarsızlık ve askeri darbelerin yaşandığı bir dönemde demokratik bir geçişin örneği olarak değerlendiriliyor. Ancak muhalefetin itirazları ve hukuki süreçler, önümüzdeki haftalarda siyasi gerilimi artırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Zambiya, Türkiye'nin Afrika'nın güneyindeki ekonomik ve diplomatik ilişkilerini geliştirdiği ülkelerden biri. Türkiye'nin başkent Lusaka'da büyükelçiliği bulunuyor ve iki ülke arasındaki ticaret hacmi, son yıllarda artış göstermiş durumda. Hichilema'nın yeniden seçilmesi, mevcut ilişkilerin devamlılığı açısından olumlu karşılanabilir. Türkiye, Zambiya'daki maden kaynakları (bakır ve kobalt) açısından önemli bir pazar potansiyeli görüyor. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika'daki yumuşak güç politikaları bağlamında Zambiya ile eğitim ve savunma alanlarında iş birliği imkanları bulunuyor. Siyasi istikrarın korunması, Türk yatırımcıların güvenini artırabilir, ancak borç krizinin çözümü uluslararası yatırım için belirleyici olacaktır.
