Yunanistan Eğitim Bakanlığı'nın, ülkedeki üniversitelere İsrail kurumlarıyla akademik ve araştırma işbirliğini genişletmeleri yönünde çağrıda bulunduğu bildirildi. EFSYN gazetesinin çarşamba günkü haberine göre, bakanlık, İsrail tarafından finanse edilen bir girişim kapsamında Yunan yükseköğretim kurumlarını İsrailli muhataplarıyla ortak projeler geliştirmeye davet etti. Haberde, ilgilenen kurumların İsrailli yetkililerle temas kurarak işbirliği sürecini başlatabileceği belirtildi. Bu adım, Atina'nın son yıllarda Tel Aviv ile savunma, enerji ve teknoloji alanlarında hızla derinleşen stratejik ortaklığının akademik ayağını oluşturuyor.
Gelişmenin arka planı
Yunanistan ile İsrail arasındaki ilişkiler, özellikle 2010'lu yılların başından itibaren Doğu Akdeniz'deki jeopolitik dengelerin değişmesiyle ivme kazandı. İki ülke, 2019'da Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nun kurucu üyeleri arasında yer aldı ve ardından 2020'de Kıbrıs ile birlikte deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmaları imzaladı. Savunma alanında ortak tatbikatlar düzenlenirken, enerji projelerinde de işbirliği artırıldı. Eğitim ve araştırma alanındaki bu yeni girişim, söz konusu stratejik yakınlaşmanın kurumsal bir boyut kazanması anlamına geliyor.
EFSYN'in haberine göre, Eğitim Bakanlığı'nın çağrısı, İsrail'in yurtdışındaki akademik işbirliklerini teşvik eden programlarından biri çerçevesinde yapıldı. İsrail, son yıllarda Avrupa ve Kuzey Amerika'daki üniversitelerle ortak araştırma fonları oluşturarak bilimsel diplomasisini güçlendirmeye çalışıyor. Yunanistan'ın bu çağrıya olumlu yanıt vermesi halinde, ortak laboratuvar projeleri, değişim programları ve teknoloji transferi gibi alanlarda somut adımlar atılabilir. Ancak bu tür işbirlikleri, İsrail'in Filistin politikaları nedeniyle bazı akademik çevrelerde ve sivil toplum kuruluşlarında tepkiyle karşılanabilir. Nitekim Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde İsrail kurumlarıyla akademik boykot çağrıları yapılıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Doğu Akdeniz'deki ittifak ağları, son yıllarda Türkiye'nin bölgedeki enerji kaynaklarına yönelik politikalarıyla şekilleniyor. Yunanistan, Kıbrıs Rum Yönetimi ve İsrail arasındaki üçlü mekanizmalar, Mısır ve BAE gibi aktörleri de kapsayacak şekilde genişletildi. Bu işbirliği, sadece enerji değil aynı zamanda savunma sanayii, istihbarat paylaşımı ve teknoloji geliştirme alanlarında da kendini gösteriyor. Akademik işbirliği, bu çok katmanlı ortaklığın yumuşak güç ayağını oluşturuyor ve uzun vadeli bağımlılık yaratma potansiyeli taşıyor.
Öte yandan, Yunanistan'ın İsrail ile eğitim alanındaki işbirliği, Avrupa Birliği içindeki dinamikler açısından da dikkat çekici. AB, İsrail ile araştırma ve yenilik programlarında (Horizon Europe gibi) işbirliği yaparken, bazı üye ülkeler İsrail'in Filistin topraklarındaki uygulamaları nedeniyle bu ilişkilere mesafeli yaklaşıyor. Yunanistan'ın, AB'nin genel çizgisinden bağımsız olarak ikili düzeyde İsrail ile akademik bağları güçlendirmesi, Birliğin ortak dış politika yaklaşımında bir çatlak yaratabilir. Ayrıca, İsrail'in Doğu Akdeniz'deki artan etkinliği, bölgesel güç dengesini Türkiye'nin aleyhine çevirebilecek bir unsur olarak değerlendiriliyor.
Uluslararası akademik camiada ise İsrail ile işbirliği, son dönemde artan Filistin yanlısı kampanyalar nedeniyle tartışmalı bir konu. Birçok Batılı üniversitede öğrenci ve akademisyenler, İsrail kurumlarıyla yapılan anlaşmaların gözden geçirilmesi için baskı yapıyor. Yunanistan'daki bu girişim, bu tür baskılara rağmen hükümetlerin stratejik öncelikleri doğrultusunda hareket edebileceğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yunanistan'ın İsrail ile akademik işbirliğini derinleştirme adımı, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki stratejik konumunu doğrudan etkiliyor. Atina'nın Tel Aviv ile savunma ve enerji alanında zaten var olan ittifakına akademik boyut eklemesi, bölgesel denklemi Türkiye aleyhine daha da karmaşıklaştırabilir. Türkiye, KKTC ve İsrail arasındaki doğalgaz boru hattı projelerinde dışarıda bırakılma riskiyle karşı karşıya kalırken, bu tür işbirlikleri uzun vadeli teknolojik ve bilimsel bağımlılık yaratarak Yunanistan'ın elini güçlendirebilir. Ankara'nın, Doğu Akdeniz'deki çıkarlarını korumak için hem kendi akademik diplomasisini güçlendirmesi hem de bölgesel aktörlerle yeni işbirliği kanalları araması gerekebilir.
